თეიმურაზ შაშიაშვილი მოხსენება საქართველოს პარლამენტში

   

 თეიმურაზ შაშიაშვილი მოხსენება საქართველოს პარლამენტში

 13 ივნისი, 1997 წელი. კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საფუძველი კონკურენტული გარემოს შექმნაა. საბაზრო ეკონომიკის პირობებში სახელმწიფოს, ხელისუფლების უპირველეს საქმედ, მთავარ ფუნქციად სწორედ კონკურენტული გარემოს შექმნა მიმაჩნია.
  თეიმურაზ შაშიაშვილი

ბატონო პარლამენტის თავმჯდომარევ, ბატონო პარლამენტარებო მინდა მადლობის სიტყვით მოგმართოთ, რომ მომეცით უფლება, ვიდგე საქართველოს მოსახლეობის მიერ არჩეული პარლამენტის ტრიბუნიდან. ეს დიდი პატივია. უდიდეს პასუხისმგებლობას ვგრძნობ. დამეთანხმებით, გაბედულებაც უნდა თქვენს წინაშე გამოსვლას, მით უფრო მას შემდეგ, რაც იარაღზე და შეიარაღებაზე დაიწყეთ ფიქრი და საუბარი (დღეს სამუდამოდ დაიკანონეთ იარაღის ტარების უფლება). ეს ხუმრობით. 

 სიმართლე უნდა ვთქვა: გრძელი და ძნელიც კი აღმოჩნდა თქვენთან მოსასვლელი გზა, ერთ წელზე მეტი 1996 წლის 2 მაისიდან, ,,ქუთაისობის" დღესასწაულიდან პარლამენტში დიდი კრიტიკის დღიდან (მე ამ დღეს ქუთაისში მოგიწვიეთ დიდ ზეიმზე. თქვენ ორმაისობის  ქუთაისს კრიტიკა დააყარეთ), - 1997 წლის 13 ივნისამდე. რიცხვი 13 არ მაშინებს. ამ ნომრით საპარლამენტო არჩევნებში 15 კანდიდატს შორის ხმების 92% მივიღე). მძიმე იყო ეს წელი. დაიწყო პარლამენტში კრიტიკით, გაგრძელდა ტოტალური შემოწმებებით, გარკვეული ძალების სურვილით  - 21986 წლიდან ზუსტად 10 წლის თავზე კვლავ დაესაჯათ ქუთაისი, იმერეთიც. 

1986 წელი ტრაგიკული იყო ქუთაისისა და მე ვთვლი მთელი საქართველოსთვის, 1996 წელი კი სავსე იყო შეურაცხყოფებით, ადმინისტრაციული ორგანოების გარკვეული ჯგუფების თავხედობით, ხაზს ვუსვამ _ ადმინისტრაციული ორგანოების გარკვეული ჯგუფების თავხედობით. მძიმე იყო ეს წელი, მაგრამ სიტყვა ამის სათქმელად არ მითხოვია, არც იმისთვის, რომ თავი შეგაცოდოთ, დახმარება გთხოვოთ, ან ის გითხრათ, რომ კარგად ვმუშაობთ. არც იმისთვის, რომ თავი ვიმართლო. ხელგაწვდილი, შეშინებული, ატირებული არ ვყოფილვარ და არც ვიქნები. არ სჭირდება საქართველოს პრეზიდენტს ასეთი წარმომადგენელი იმერეთში და არც იმერეთს ეკადრება ასეთი ხელმძღვანელი. იმერეთში, ქუთაისში სერიოზული პრობლემებია, მძიმე გაჭირვებაა და არანაკლები სირთულეები. საქართველოს პარლამენტში მოვედი, ბატონი ედუარდ შევარდნაძის რჩევით. მოვედი იმიტომ, რომ მწამს, იმედი მაქვს. მოვედი გაჭირვების გამო. მოვედი  პიროვნება, რომელიც უკვე ვიყავი ორი მოწვევის პარლამენტის წევრი, სახელმწიფო აპარატში მუშაობის გარკვეული გამოცდილება გამაჩნია, საკანონმდებლო, აღმასრულებელ ხელისუფლებასაც მეტ-ნაკლებად ვიცნობ და წარმოვადგენ იმ ხელისუფლებას, რომელიც ყველაზე მეტად გრძნობს ქვეყანაში მიღებული კანონების შესრულების სიმძიმეს. რა გაჭირვებაზეა საუბარი? რასაც ყველანი ვხედავთ, მაგრამ განსაკუთრებით მძიმე იგი აღმასრულებელი ხელისუფლებისათვის არის: - ქვეყანა სტაბილური გახდა, ბანდების თარეში აღიკვეთა, ქვეყანა ქვეყანას ემსგავსება, გამოკვეთილია პროგრესის  კონტურები. მაგრამ ისიც ფაქტია, რომ ხალხის გაჭირვებას საზღვარი არ აქვს. გაუჭირდა ფსიქოლოგიურადაც. როცა ქუჩაში ტანკები და შეიარაღებული მოქალაქეები დადიოდნენ და უჭირდა, ამას შედარებით  ნორმალურად აღიქვამდა. მაგრამ, სიწყნარის ფონზე მისი ცხოვრების დონე რომ არ უმჯობესდება, ეს ტანჯავს, სასოწარკვეთილ მდგომარეობაში აგდებს, აუძლურებს,  მოდის შენთან, აღმასრულებელთან და შველას გთხოვს, არც თქვენ გაკლიათ მთხოვნელები. ფაქტია და არც არავინ უნდა ფიქრობდეს, რომ მდგომარეობიდან ერთ ან ორ დღეში გამოვალთ. ამასთან არის საკითხები, რომლებზეც დღესვეა საჭირო კამათიც და დაფიქრებაც. იქნებ, კიდევ ერთხელ, ყველა დონეზე, განსაკუთრებით აღმასრულებელ ხელისუფლებაში (და არა მარტო), დავუბრუნდეთ პრეზიდენტის პროგრამას. ვინმე იკითხავს, ანალოგიურ მდგომარეობაშია ყველა და მაინცდამაინც თქვენ რატომ ამწვავებთ ამ საკითხებს, ითხოვთ სიტყვას. მთლად ლოგიკურად არ მეჩვენება ეს კითხვა, მაგრამ გაზეთების პუბლიკაციებით ვგრძნობ, რომ პასუხი მაინც საჭიროა. 

  ჯერ ერთი სიტყვა მოვითხოვე გასული წლის მაისში პარლამენტში გამოთქმული ჩემთვის მიუღებელ მოსაზრებებთან დაკავშირებით. მეორე, ზუსტად ერთი თვის წინ, 13 მაისს პროგრამა “ალიონში” ჩემს გამოსვლას დიდი დებატები მოყვა პარლამენტში და თვითონ გადაწყვიტეთ ჩემი მოწვევა. მესამეც, ჩვენ პრეზიდენტის დიდი მხარდაჭერით რესპუბლიკის ეკონომიკურ და საფინანსო უწყებებთან ერთად, ამავე პროფილის სამეცნიერო  ინსტიტუტების აქტიური მონაწილეობით, ცალკეულ მიმართულებათა მიხედვით გადავდგით რეფორმისტური ნაბიჯები, ე.ი. ვიკისრეთ გარკვეული ვალდებულებები, როგორც პრეზიდენტის, ისე მოსახლეობის წინაშე. მათ შესრულება უნდა. ჩემთვის უზენაესია მიცემული სიტყვის შესრულება. თანამდებობა საერთოდ სიტყვის კაცს უნდა ეკავოს. ლოგიკურია კითხვა -  რა მოგვცა ამ რეფორმებმა. ვუპასუხებ მოკლედ, ძირითადად ციფრებით. ქუთაისის მერად დავინიშნე 1993 წელის დასაწყისში. 1992 წლის შედეგების მიხედვით ქუთაისის წილი იმერეთის ტერიტორიული ერთეულების საგადასახადო და არასაგადასახადო შემოსავლებში 27% იყო. ეს ციფრი 1990 წელს 39% შეადენდა, 1993 - ა995 წლებში შესაბამისად - 43, 58, 63 %. დაახლოებით ასეთივე დონე იქნა შენარჩუნებული 1996 წელსაც, რესპუბლიკურ ჭრილში კი 1990  - 1996 წლებში შესაბამისად  - 4.7; 4.2; 4.3; 5.5 %, 1995 წელს - 9.3, 1996 წელს კი  -  7.3%. პარადოქსია  -  რაც უფრო მაღალი პროცენტი გვქონდა რესპუბლიკურ ბიუჯეტში , მით უფრო გვაკრიტიკებდნენ გეგმის შეუსრულებლობის გამო. პრეზიდენტის რწმუნებულად იმერეთის მხარეში დავინიშნე 1995 წლის დასაწყისში. მაშინ იმერეთის წილი რესპუბლიკის ტერიტორიული ერთეულის ბიუჯეტის საერთო ჯამურ შემოსავლებში 11.5 %, 1995 წელს უკვე  -  5.8 % (3.3 პუნქტით  მეტს) შეადგენდა, ხოლო შარშან, მიუხედავად იმისა, რომ ფეროშენადნობთა ქარხანას და ჭიათურმანგანუმს საერთოდ არ უმუშავიათ, 1995 წელთან შედარებით იგი 0.6 პუნქტით მაღალი იყო. და კიდევ ერთი განმაზოგადებელი მაჩვენებელი : იმერეთის მხარეში საგადასახადო და არასაგადასახადო შემოსავლებმა 1996 წელს 1990 წლის 10.4 % შეადგინა (1994 წელს  -  2.2 პროცენტი), ხოლო ქუთაისში  -  15.7 % (1992 წელს - 2.3). ყველა ეს მაჩვენებელი საუკეთესოა  ქვეყნის მაშტაბით. იგი ცენტრალურს 5.3 , ხოლო ამ ჩამონათვალში ქუთაისის მომდევნო რეგიონს 2 პუნქტით აღემატება. ანალოგიური ტენდეციაა ეკონომიკაშიც. ზოგიერთი მონაცემი ანალიზისათვის: მარტო ქუთაისის საავტომობილო ქარხანა იძლევა დარგის 94.7 %. ( დარგში 6 საწარმოა, მათ შორის საკმაოდ დიდები წინათ 10 - 15 პროცენტს იძლეოდა). ამავე ქარხანამ მარტო წლეულს ბიუჯეტში 1 მილიონამდე ლარი შეიტანა, ხოლო ენერგეტიკას 300 ათასამდე ლარი გადაუხადა. ქარხანაში მუშაობს 2000 კაცამდე. მინიმალური ხელფასი  -  50, მაქსიმალური  - 200 ლარამდეა. სახელმწიფოს დღესაც მისი 500000 ლარი ვალი აქვს. ქუთაისის სს   “ელექტრომექანიკოსი”  -  ელექტროტექნიკური მრეწველობის 41 პროცენტს, ზესტაფონის “საქკაბელი” _ 12.2 %. ე.ი. ჯამში 53.2% იძლევიან (ადრე 10 პროცენტამდე შეადგენდა. დარგში 18 საწარმოა, გაცილებით დიდებიც, ვიდრე დასახელებული). სს  “ელექტრომექანიკოსში” 700 მდე კაცი მუშაობს, ხეფასი 60  -  200 ლარია. ქუთაისის სს “კოლხური აბრეშუმი” დარგის 79% იძლევა. (დარგში 7 მსხვილი საწარმოა). ქუთაისის სამკერვალო საწარმოები “იმერეთი” და “გელათი” დარგის   58.4 % იძლევიან ( დარგში 19 საწარმოა, უმეტესობა დასახელებულზე დიდი). სს ,,იმერეთი" მეორე ცვლაშიც მუშაობს. სულ 400 –მდე კაცი. ხელფასი 60 - 200 ლარია. ამ საწარმოებს ურთულესი პრობლემები აქვთ, მაგრამ არ ვჩერდებით, არ ვტირით, ვმუშაობთ შესაძლებლის  მაქსიმალურ ზღვარზე და პროდუქციის უმეტეს ნაწილშს უცხოეთში ვტვირთავთ. მიუხედავად ამისა შედეგებს არადამაკმაყოფილებლად ვაფასებთ. დავუბრუნდეთ ისევ იმ ციფრს, რომ 1996 წელს ქუთაისის ბიუჯეტის  შემოსავლებმა 1990 წლის 15.7 პროცენტი შეადგინა. პირდაპირ უნდა ვთქვა, რომ ეს ტრაგიკული ციფრებია. კატასტროფაა, რომ ციფრი, რომელსაც ქუთაისისათვის კატასტროფულს ვუწოდებთ, ქვეყანაში საუკეთესოა. დიახ, კატასტროფულია იგი ქუთაისისათვის. შესაძლებლად 40 პროცენტთან მიახლოება მიმაჩნია. რა შევძელით იმ შემოსავლებით. გეგმას ვერ ვასრულებდით, მაგრამ ხელფასის დაგვიანებაზე ლაპარაკი არ გვქონდა. ამასთან აბსოლუტურად ყველაფერს ჩვენ ვაფინანსებდით. არ ვიცოდით რა იყო ტრანსვერი. ცენტრალური ბიუჯეტი არ დაგვხმარებია. 1996 წლის სექტემბერ-ოქტომბერ-ნოემბერში, ძირითადად, მასწავლებლის მინიმალური ხელფასი 80 ლარის ფარგლებში იყო. საშუალო ხელფასი კი 120 ლარამდე. 100-ზე მეტი ხელფასს 500 ლარის ფარგლებში იღებდა. დიახ, ბატონო პრეზიდენტო, 1994-96 წლებში განათლებაში მასწავლებლების ხელფასების მხრივ რამდენჯერმე უკეთესი მდგომარეობა გვქონდა, ვიდრე დღეს არის საქართველოს იმ ქალაქებში, რაიონებში, რეგიონებსი, რომლებიც დადებითად მოიხსენიებიან. უნივერსიტეტებს 600 ათას ლარამდე გამოვუყავით. 1994-96 წლებში სახელმწიფო უნივერსიტეტში მინიმალური ხელფასი 100 ლარი იყო და რჩება. კათედრის გამგეები ხელფასებს 140-200 ლარის ფარგლებში იღებენ. საბავშვო ბაღებში 8 ათასამდე ბავშვი უფასო კვებაზე გვყავდა და გვყავს დღესაც. ვახერხებდით I-V კლასებში და გახანგრძლივებული კლასების სასწავლებლებში კვების თანხების გადახდას. ლიცეუმებში გახანგრძლივებული სწავლის გამო სადილს ვაძლევდით. ბავშვებისათვის თოჯინების თეატრში  -  დღეში 3 სპექტაკლს ქალაქის ბიუჯეტი აფინანსებდა. ამ თეატრს თითქმის 5,5-ჯერ მეტი თანხა ჩავურიცხეთ (85 ათასი ნაცვლად 15 ათასი ლარისა, საშუალო ხელფასმა 120 ლარს მიაღწია). ლ.მესხიშვილის სახელობის თეატრს თითქმის 2-ჯერ, ოპერის თეატრს 30 პროცენტით მეტი მივეცით. ორი წელია ადამიანებს მიწის დამუშავებაში ვეხმარებით. გაზაფხულ-შემოდგომაზე შაბათ-კვირას 50-მდე სოფელში უფასოდ ვამგზავრებდით. გაჭირვებულ ადამიანებს ფულად კომპენსაციას და დახმარებას ვუწევდით. მედიკამენტები, მკურნალობა, მუნიცეპალური საავადმყოფო, სწავლება  -  უფასო იყო. გაგაცნობთ ზოგიერთ ციფრს ანალიზისა და მე ვიტყოდი, დაფიქრებისათვის. საფინანსო-სამსახურის ცნობით თუ განათლებას 1993 წელს 58,5 ათასი ლარი გამოვუყავით, 1996 წელს მან 3572,6 ათასი ლარი შეადგინა, ე.ი. 61-ჯერ მეტი; საბავშვო ბაღების დაფინანსებამ 1992 წლის 18,1 ათასი ლარიდან 1996 წელს 45-ჯერ მეტს, 784,5 ათას ლარს მიაღწია, სახელმწიფო უნივერსიტეტში – 4,4 ათასი ლარიდან 157,8 ათას ლარამდე (59-ჯერ მეტი), ხოლო ტექნიკურ უნივერსიტეტში – 6,2 ათასი ლარიდან 279,6 ათას ლარამდე (47-ჯერ მეტი), ლიცეუმსა და გიმნაზიებში – 0-დან 645,5 ათას ლარამდე გაიზარდა; სამუსიკო სასწავლებლებში – 500,0 ლარიდან 63,5 ათას ლარამდე, ე.ი.127-ჯერ მეტი, სამუსიკო სკოლებში – 1,8 ათასი ლარიდან 84,2 ათასი ლარი    (47-ჯერ მეტი), ლ. მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრში 500 ლარიდან 73,6 ათას I ლარი (147- ჯერ მეტი), საოპერო თეატრში 1,2 ათასი ლარიდან 94,4 ათასი ლარი (79-ჯერ მეტი), თოჯინების თეატრში – 400 ლარიდან 83,6 ათასი ლარი (209-ჯერ მეტი) შეადგინა. დამერწმუნებით, შთამბეჭდავი და მართლაც დამაფიქრებელია. ჩვენ მეტის გაკეთების, ქალაქისა და საბიუჯეტო ორგანიზაციებისადმი მეტი თანადგომის სურვილი გვქონდა და გვაქვს. ხაზს ვუსვამ, ამას ვაკეთებდით, როცა ბიუჯეტს ვერ ვასრულებდით. წლეულს ადგილობრივი ბუჯეტის გეგმას ვასრულებთ. დახმარება და კომპენსაცია კი არა, - ბევრგან ხელფასიც კი ვერ დავარიგეთ. ეს მაშინ, როცა ყველანი ვგრძნობთ, რომ ქვეყანაში უდიდესი რეზერვებია. ჩემეული ანალიზი: ქუთაისში 1996 წელს არსებობდა 40-მილიონიანი საბიუჯეტო ბაზა. ქუთაისი ცენტრალურის 5 პროცენტის ფარგლებში უნდა იყოს ე.ი. ქვეყნის ტერიტორიული ერთეულებს ბიუჯეტში 800 მილიონი ლარი მაინც უნდა შეეტანათ. დანაკარგი ნახევარ მილიარდამდეა. ჩემი პროგნოზით წლეულს საქართველოს ბიუჯეტის ფაქტობრივი შემოსავლები ერთ მილიარდ ლარამდე უნდა ასულიყო. დაგეგმილი კი 400 მილიონი ლარის ფარგლებშია. აი, რა რესურსი იკარგება, რა ფულს იჯიბავს 7-10პროცენტი. არადა, როგორც პრეზიდენტმა აღნიშნა, მოსახლეობის 70 პროცენტი შიმშილის ზღვარზეა. რა ვქნათ, დამნაშავე ვეძებოთ, თუ მდგომარეობიდან გამოსასვლელი გზა? ჩემი აზრით, მეორე - მძიმე მდგომარეობიდან გამოსვლის გზა, რადგან დამნაშავეა დაპირისპირებულობა და გათიშულობის სისტემა, რომელიც, სამწუხაროდ, მყარად მკვიდრდება და არა კონკრეტული პიროვნება. შეიძლება ვცდები, მაგრამ მიმაჩნია, რომ ჩვენ  კორუფციის შექმნის სისტემა უფრო გვაქვს, ვიდრე, მის წინააღმდეგ ბრძოლისა და ამ დროს პიროვნებებს ვებრძვით. მოკლედ რომ ვთქვათ, სისტემა იძლევა კორუმპირებულთა ტირაჟირებას და გვგონია, რომ ერთეულების მოხსნით და დაჭერით, ხმაურიანი ფაქტებით, მდგომარეობას გამოვასწორებთ. 

 მძიმე შეფასება გავაკეთე. შეიძლება ვცდები, მაგრამ ეს ჩემეული ანალიზია და გამომდინარეობს კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის თაობაზე პრეზიდენტის საპროგრამო მოხსენებიდან. ბევრს ახსოვს, როდესაც საქართველოს 1996 წლის ბიუჯეტს კორუმპირებული ვუწოდე, როგორი რეაქცია მოჰყვა ამას ხელისუფლების სხვადასხვა ეშელონებში. სწორედ რომ კორუმპირებულია ბიუჯეტი, რომლის შემოსავლები გზაში იკარგება და როცა ხარჯვით ნაწილში ერთი ლარი არათუ ნომინალის, ზოგჯერ 30-40 თეთრის საქმესაც კი ვერ აკეთებს. პრეზიდენტი სვამს საკითხს ანტიკორუფციული ბიუჯეტის შედგენის თაობაზე. უდიდესი საქმეა, ძალიან ძნელი, მაგრამ შესრულებადი. ჩემის აზრით, იგი შესაძლებელია მხოლოდ სისტემური აზროვნების პირობებში. ეს უკვე მეცნიერებაა. მართვა ინტელექტუალური სფეროა და შეუძლებელია მეცნიერების გარეშე. ამას ყველა ვაღიარებთ, მაგრამ ვეჭვობ გამოყენებული გვქონდეს ჩვენი მეცნიერების მთელი პოტენციალი, ან კიდევ საკმარისი იყოს ის ყურადღება, რასაც ჩვენ მეცნიერებისადმი ვიჩენთ. 

  კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის უპირველესი საფუძველი კონკურენტული  გარემოს შექმნაა. საბაზრო ეკონომიკის პირობებში სახელმწიფოს, ხელისუფლების უპირველეს საქმედ, მთავარ ფუნქციად, სწორედ კონკურენტული გარემოს შექმნა მიმაჩნია. ეს უკანასკნელი ძალას კარგავს იდეალური აღიცხვის პირობების გარეშე. ასეთი კი საქართველოში პრაქტიკულად არ არსებობს. დღეს ფაქტია, რომ საქართველოში ეკონომიკა სულს ღაფავს, უზნეო ვაჭრობა კი აყვავდა. საქართველო ვაჭრობის დიდ ჩარჩულ მოედნად იქცა. არის კი ამის ხელშემწყობი პირობები ქვეყანაში, როგორც საგადასახადო, ისე საფინანსო-საბანკო, თუნდაც სააღრიცხვო? სამწუხაროდ არის. ჯერ ერთი, ქვეყანაში აღურიცხაობა აპოგეას აღწევს. ჩემი ანალიზით, შემოსული ბენზინის 40-50 პროცენტი თუ იქნება საბაჟოზე აღრიცხული, უფრო მეტიც, რეგისტრირებული,  2-ჯერ მეტი იქნება, ვიდრე რეალიზებულად ნაჩვენები ბენზინის ჯამური მოცულობა. ანალოგიური მდგომარეობაა სიგარეტზე, სასმელებზე. რაც ხდება ჯართზე, ხე-ტყეზე, წამალზე, კვების პროდუქტებზე, სპირტზე – ენით აუწერელია. პირდაპირ ვთქვათ – გარკვეული საგადასახადო პროტექციონიზმის მომხრე პოლიტიკა არის სწორედ ამ სფეროებში, მაშინ, როცა მრეწველობა მივატოვეთ უმძიმეს საგადასახადო რეჟიმთან, მონოპოლისტურ სტრუქტურებთან (ენერგეტიკა, რკინიგზა, ტრანსპორტი, პორტები), კაბალურ საკრედიტო სისტემასა და საბჭოთა შრომით კანონმდებლობასთან პირისპირ, დავაკარგვინეთ საკუთარი ქვეყნის ბაზარი და ჩავაყენეთ მსოფლიოს მაგნატებთან კონკურენციაში. ყველა გაკოტრების პირზეა, ხალხი უმუშევარი დარჩა, იკარგება ტექნოლოგიაც, სპეციალისტებიც. შარშან არ იქნა გათვალისწინებული წინადადება - პრეზიდენტს ჰქონოდა უფლება დაემტკიცებინა ცალკეული დარგების, საწარმოების მდგომარეობიდან გამოყვანის პროგრამა - გამოეყენებინა პროტექციონიზმის მომხრე პოლიტიკა, თუნდაც საგადასახადო და გადაწყვეტილებაზე ანგარიშვალდებული ყოფილიყო პარლამენტის წინაშე. ვფიქრობ, სასწრაფოდ არის შესამუშავებელი ცალკეული დარგების (მანქანათმშენებლობა, ელექტრო, მსუბუქი, ქიმიური მრეწველობა...) კრიზისიდან გამოყვანის პროგრამები. მრეწველობასთან ეკონომიკასთან დაკავშირებული საკითხები იმერეთისათვის განსაკუთრებულია. დღეს არავისთვის საკამათო აღარაა მხარის ცალკეული რეგიონების ეკონომიკაში მონოსაწარმოებით გამოწვეული სირთულეები. ზესტაფონი მიბმულია ფეროშენადნობ ქარხანაზე, ჭიათურა -მანგანუმზე, ტყიბული - ქვანახშირზე, სამტრედია - რკინიგზაზე, თერჯოლა- შამპანურსა და ღვინის მრეწველობაზე, ხონი - პოლიმერკონტეინერზე, წყალტუბო - კურორტზე, ბაღდათი - საირმეზე, ქუთაისი - რამდენიმე გიგანტზე. დიდი სამრეწველო საწარმოები აშენდა თავის დროზე საჩხერეშიც. ერთი სიტყვით, იმერეთი თითქოს სასოფლო - სამეურნეო უნდა იყოს, მისი კლასიკური გაგებით, მაგრამ, იგი სამრეწველო უფროა. თავსატეხი პრობლემები გვაქვს, მაგრამ არა უიმედო მდგომარეობა. საერთოდ, სწორი იქნება ჩავატაროთ დიდი თათბირი ქვეყნის საწარმოთა ხელმძღვანელებთან. მათივე მონაწილეობით შევიმუშავოთ საგადასახადო სისტემა და რეანიმაციის პროგრამა, უპერსპექტივოები კი დავხუროთ. კვლავ მინდა დავუბრუნდე კორუფციის სისტემას. მგონია, რომ დღევანდელ პირობებში შეუძლებელია კანონის ყველა მოთხოვნა დაიცვა და მომგებიანი სამეწარმეო საქმიანობა წარმართო. 

  რა გამოდის? თუ წესიერად მუშაობს მეწარმე, კოტრდება, რაც უფრო მალავს შემოსავლებს, მით უფრო ძლიერდება. (თუ ამას მეწარმე და მეწარმეობა ჰქვია). ვფიქრობ, ეს არა მარტო ეკონომიკური, ფინანსური, არამედ პოლიტიკური და მე ვიტყოდი, სახელმწიფოებრიობასთან დაკავშირებული საკითხია. ყველა ქვეყანაში თავისუფალი მეწარმე არის ქვეყნის სიძლიერე, დემოკრატიის დასაყრდენი. თავისუფალი მეწარმეა ის, ვისაც სამეწარმეო საქმიანობა შეუძლია წარმართოს დარღვევების გარეშე. სხვა შემთხვევაში იგი თავისუფალი კი არა, მაკონტროლებლების, ან ზემდგომის მონაა, რადგან  ყოველთვის შეიძლება  მისი დაჭერა დარღვევებისათვის.. უზენაეს საქმედ ვთვლი მეწარმის გამოყვანას ამ მარწუხებიდან. თავიდანვე აღვნიშნავდი და ვრჩები იმ პოზიციაზე, რომ შემოსავლების ლეგალიზებას განსაკუთრებით უშლის ხელს საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული მოგების და დამატებული ღირებულების გადასახადების გაუმართლებლად მაღლი ნორმატივები. დღევანდელ პირობებში, როდესაც საწარმოთა სიმძლავრეების დატვირთვის დონე 15 პროცენტსაც არ აღემატება, აღნიშნული გადასახადების გაფეტიშება კორუფციის საფუძველია. მომავალი წლისათვის მაინც, მათი დიფერენცირებულად შემცირების პირობებში, პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს  მიწისა და ქონების გადასახადებს. ყველაფერი უნდა მოხდეს პროგნოზირებული შემოსავლების მოცულობის შეუმცირებლად, დამერწმუნეთ, ეს შედარებით მყარს გახდის კორუფციასთან ბრძოლას. ვიმეორებთ, ქონების გადასახადმა ბიუჯეტის საერთო  კონტინგენტში ერთ-ერთი საერთო ადგილი უნდა დაიკავოს. ეს საქართველოს წინანდელი და ცივილიზებული მსოფლიოს თანამედროვე პრაქტიკაა.  - ჯერ ერთი, კიდევ 1911 წელს ქუთაისში ამოღებული ქონების გადასახადის 90 პროცენტი ცენტრში იგზავნებოდა, მათ შორის მეფის რუსეთში, დანარჩენი 10 პროცენტი ქუთაისის შემოსავლების თითქმის 90 პროცენტს შეადგენდა.

  პირდაპირ მინდა ვთქვა, იმ რეზერვების ფონზე, რომელთა შესახებაც ზემოთ მოგახსენეთ, წლევანდელი ბიუჯეტის შესრულება დაძაბულად მიმდინარეობს. ზოგიერთი მოსაზრება მიზეზებთან დაკავშირებით. პირველი: არარეალურია მარეგულირებელი, განსაკუთრებით დღგ-სა და მოგების მაჩვენებლები. მეეჭვება, რომ პირველი 80 პროცენტით, მეორე 50-60 პროცენტით მაინც შესრულდეს. ხარჯები კი გაწერილია. შეიქმნა დეფიციტი, ძლიერდება კორუფცია. არ ვიცი, ვის სჭირდებოდა როგორც ამ გადასახადების გაფეტიშება, ასეთი ზომით დაბეგვრა, ამდროს კი დღგ ცენტრალური ბიუჯეტის მთავარი შემავსებელია. მეორე: ერთი წელია მიზანდასახული ბრძოლა მიმდინარეობს ადგილობრივი გადასახადების და მოსაკრებლის წინააღმდეგ, ჩვენთან იგი ადგილობრივ ბიუჯეტის წყაროდ იყო მიჩნეული. ე.ი. ადგილობრივ ბიუჯეტშიც შეგვექმნა დეფიციტ. ახლახან მიღებული კანონი სიტუაციას არა თუ ვერ შეცვლის, არამედ საერთოდ შეამცირებს შემოსავლებს, რადგან მოიმატებს აღურიცხაობა. ამის ხელშემწყობი ფაქტორები არსებობს: პირველ რიგში, ესაა ელექტროენერგიის დეფიციტ. ამით სალარო აპარატების მუშაობის პრობლემა დგას. ეჭვი არ მეპარება, თუ განსაკუთრებული ზომები არ მივიღეთ, ვაჭრობისა და მომსახურების სფეროდან შემცირდება დღგ-სა და მოგების გადასახადი. ღმერთმა ქნას ვცდებოდე. მესამე: პრაქტიკულად შეჩერებულია პრივატიზაცია. კანონი სულ ახლახანს იქნა მიღებული. ჯერჯერობით არ არის კანონქვემდებარე აქტები. სპეციალისტები ეჭვს გამოთქვამენ, რომ კანონი პიზიტიურ ზეგავლენას მოახდენს. მეოთხე: შესაბამისი ნორმატიული აქტების უქონლობის გამო შეჩერებულია მიწის გადასახადის გაწერაც და მოქმედებაც. თუ ძალაში დარჩა ვადა, 31 დეკემბერი, ეს კიდევ უფრო დაამძიმებს მდგომარეობას; მეხუთე: სრული ანარქიაა აღრიცხვიანობაში. საქართველოში ვაჭრობასა და მომსახურების რეალური შემოსავლების 10 პროცენტი თუა აღრიცხული. პარადოქსია, სახელმწიფო მხოლოდ პურით ვაჭრობიდან იღებს თითქმის იმდენს, რამდენსაც მთელი ვაჭრობისა და მომსახურების სფეროებიდან ეს მაშინ, როცა საქართველოში რეალიზებული პურის მხოლოდ 50 პროცენტი თუა აღრიცხული.  აღურიცხაობის ბუდეა ბაზრობები. ჩემი გაანალიზებით ქუთაისის ცენტრალურ ბაზაარს ბიუჯეტში სულ მცირე 25 ათასი ლარი უნდა შეჰქონდეს, შეაქვს 12 ათას ლარამდე, ე.ი. ნახევარი, მაშინ, როცა, როგორც ეს ბატონმა ბადრი შოშიტაიშვილმა აღნიშნა, თბილისის ანალოგიურ, ოღონდ 3-4-ჯერ დიდ ბაზაარს 2,5 ათასი ლარი შეაქვს. ბაზრებთან და ბაზრობებთან დაკავშირებით ჩემი პოზიცია ცნობილია. იგი არაერთხელ გამომიხატავს ყოველგვარი კანონიერი საშუალებით. მითუმეტეს, რომ მომხმარებელთა უფლებების დაცვის თაობაზე შესანიშნავი კანონი მისდამი უპატივცემულობის უფლებას არ გვაძლევს. ამ კანონის მიხედვით მომხმარებელთა უფლებების დაცვის ყველა საზოგადოებრივ ორგანიზაციას შეუძლია ნებისმიერი ბაზრის და ბაზრობის ნებისმიერ დროს, არა მარტო დახურვა, არამედ ამ ფაქტზე უმწვავესი რეაგირება.

 ეს მედლის ერთი მხარე; მეორე, რომლის შესახებაც არაერთხელ მითქვამს და დამიწერია: დღეს ქვეყანაშო ორნაირი ლარია: ერთი იმპორტით, რაც ქვეყნის სიძლიერეა, მისი სიმტკიცეა. ვიცოდით _ დღეს გარედან შემოტანილ პროდუქტს ორჯერ ვყიდულობთ: ერთხელ ჩვენ, როცა პროდუქტს ვიძენთ, მეორედ ჩვენი შვილები გადაიხდიან იმავე პროდუქტის ფასს, ვალის სახით. სწორედ ასეა, მოზღვავებული უცხოური პროდუქციის გამო ლარის კურსი რომ არ დავარდეს და კუპონს არ დაემსგავსოს, გვაძლევენ სესხს, რომელიც შემდგომმა თაობებმა უნდა გადაიხადონ. არა, ჩვენ არც ბაზრისა და არც ბაზრობების წინააღმდეგი არა ვართ, ოღონდ მოწესრიგებული აღრიცხვისა და სწორი ფუნქციური დატვირთვის პირობებში _ ეს ეკოლოგიურად სუფთა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტის ხალხური და საშინაო რეწვის საკუთარი წარმოების ნივთების და პროდუქციის, ძველმანების ბაზრობებია. ვერაფრით ვერ დავეთანხმები იმას, რომ დღევანდელ ბაზრობებს თავგადადებული დამცველები ჰყავდეს ყველა დონეზე, ხოლო ეკონომიკა ღვთის ანაბარა იყოს მიტოვებული. ღირს დაფიქრებად. ჩვენ ცივილიზებული სამყაროს ნაწილი ვართ და ასეთად უნდა დავრჩეთ, ეს არის ქვეყნის კურსი, პრეზიდენტის კურსი და იგი გამდიდრების მანიით შეპყრობილი ერთეულთა ამბიციებს არ უნდა შეეწიროს. ყოველივე ამის შემდეგ გეკითხებით, მეგობრებო, კოლეგებო, რა გაქვს ისეთის არსებობას, რომელიც კორუფციის ბუდეა; თავდაყირა აყენებს ქვეყანაში აღრიცხვის საქმეს; საკუთარ ქვეყანაში იწვევს უმუშევრობას და სამუშაო ადგილებს ქმნის სხვა ქვეყანაში; საერთო ჯამში, 10-15-ჯერ ამცირებს ბიუჯეტის შემოსავლებს; აჩერებს შენი ქვეყნის ეკონომიკას, ანგრევს მას, კლავს სპეციალისტს, უხარისხოა, გაავადმყოფებს; ნაძარცვისა და ნაქურდალის გასაღების არენა; ქვეყნის საგარეო ვალს ზრდის; საერთოდ, კარგი იქნება, თუ გამოქვეყნდება ერთი ტიპის ფირმების (ბაზრები, ბაზრობები, სუპერმარკეტები, რესტორნები, ჩაისა და  საკონდიტრო ფაბრიკები, ღვინის ქარხნები და ა.შ.) ბიუჯეტში შენატანები. კიდევ ერთი, და ვფიქრობ, უმნიშვნელოვანესი შემოსავლების შემცირებას დიდად უწყოვბე ხელს მაკონტროლებელი ორგანოების სიმრავლე და იაფი სახელმწიფო მოხელე. ეს პირდაპირი გზაა კორუფციისაკენ. უნდა გვაფიქრებდეს, რომ ხელისუფლების თითქმის ყველა შტოს არმომადგენლის სიმბოლური ხეფასი აქვს და მათი აბსოლუტური უმრავლესობა კარგად ცხოვრობს, და რაც დრო გადის, იზრდება ლტოლვა თანამდებობისკენ მაკონტროლებელ, აღმასრულებელ ორგანოებში. სერიოზული დისონანსი შეიტანა საგადასახადო სისტემაში ფიზიკური პირების მიმართ ლიბერალურმა პოლიტიკამ.

 თავად განსაჯეთ: ერთ სახეობისა და მოცულობის სამეწარმეო საქმიანობის პირობებში იურიდიულ პირთა გადასახადები რამდენიმეჯერ აღემატება ფიზიკური პირისას. ეს იწვევს იურიდიული პირის ფიზიკურ პირად მასობრივ რეორგანიზაციას და სამეწარმეო საქმიანობის ყველა სფეროში ფიზიკური პირი უკვე უმრავლესობის პოზიციაზე დომინირებს. ამ სემთხვევაში შეფასებიდან თავს შევიკავებ, მაგრამ შინაგანად მაინც მაწუხებს კითხვა: არ შეიძლებოდა პროექტის დონეზე პრობლემის ექსპერტიზა და პროგნოზირება, აქამდე რომ არ მივსულიყავით? ამის შესახებ ვწერდი პრეზიდენტისადმი წერილშიო. შედეგი დადგა. ეს ბიჯეტისათვის დაკარგული მილიონებია. ყველაზე მომგებანი სფეროები ფიზიკური პირების ხელში ხვდება. გადაბრუნებული ურემი მაინც წამოვაყენოთ_  გავათანაბროთ დაბეგვრა, ხოლო პრივილეგიები გადახდაში დავაწესოთ სამუშაოების (მომსახურებით) მოცულობებისა და სახეობათა მიხედვით. დახმარება და თანადგომა სჭირდება მცირეს, ახალბედას, ქვეყნისთვის დეფიციტური, სასიცოცხლო, არაპრესტიჟული სამუშაოთი (მომსახურებით) დაკავებულს და არა იმ ფიზიკურ პირს, რომელიც მხოლოდ პრივილეგირებული სამართლებრივი ფორმით განსხვავდება იურიდიული პირისაგან და უმეტეს შემთხვევაში ჩრდილში მდგომი ტოლფასოვანი პარტნიორები უმაგრებენ ზურგს. პირადად ჩემთვის ძნელად გასაგებია, დღევანდელი საშემსრულებლო მენტალიტეტის პირობებში, საგადასახადო დანაშაულზე პროტექციონიზმის სინდრომი, რომელიც დამალული გადასახადის საპასუხისმგებლო ზღვრული ოდენობის გაზრდას გულისხმობს. კონკრეტულად, გადასახადების დიდი ოდენობით დამალვის დაწესებული ზღვარი 750-დან 25000-მდე, ხოლო განსაკუთრებით დიდი ოდენობისა 1500-დან 50000 ლარამდე გავზარდეთ. ეს უზნეო მეწარმეობის მხარდაჭერაა. მე მეჩვენება, რომ შეცდომის გასწორებაა. რომლის? მოგებისა და დღგ-ს ,,აჭიმვის~ შედეგად შემოსავლების დამალვას მსხვილი მეწარმეები რომ არ გადაყვნენ. მოდით, დავასახელოთ (სახელობით) რამდენი საწარმოა საქართველოში, რომელსაც პოტენცურად 25-50 ათასი ლარი შემოსავლის დამალვა შეუძლია. თუნდაც ამის რამდენიმე პროცენტი. 

რამ გამოიწვია ასეთი გულჩვილობა? ეს ცვლილებები დღევანდელ დღეს მაინც არ უწყობს კოუფციას ხელს? ვფიქრობ კი. ღმერთმა ქნას, ვცდებოდე. შემოსავლებზე მნიშვნელოვნად მოქმედებს საურავის თაობაზე პარლამენტის მიერ საგადასახადო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილება, რომელიც არგადახდის მასტიმულირებელია. თუ მოკლევადიანი სესხის თვიური სარგებელი სულ ცოტა ოთხი ხუთი პროცენტია, გადაუხდელობაზე საურავი მხოლოდ სამ პროცენტს შეადგენს. ეს რომ არგადამხდელის მიერ ყოველგვარი დასაბუთებისა და გარანტიების გარეშე აღებული საბიუჯეტო სესხია. ძნელია ასეთ ცდუნებას გაუძლოს დღევანდელმა მეწარმემ. ჩვენი პოზიციაა - მაქსიმალურად  რეალურ დონემდე შემცირდეს საგადასახადო განაკვეთები და დროულად გადაუხდელობისათვის 3-4-ჯერ გაიზარდოს საურავები. ეს გადამხდელის პასუხისმგებლობასაც აამაღლებს და ლოგიკურად, ბიუჯეტსაც რეალურად შეავსებს. რა შემოსავლები დააკლდა ბიუჯეტს სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობის თაობაზე მიღებული კანონით, ეს დღეს უკვე არავისათვის არის საიდუმლო. გამოსწორება შეიძლებოდა 6-7 თვის წინათ. იყო ამის დაპირებაც. ვინ აგებს პასუხს იმაზე, რომ რამდენიმე წინადადებიანი გადაწყვეტილებით -  კანონმდებლობაში მოცემული ფინანსური ჯარიმების ოდენობის (რომელიც რუსულ მანეთებშია აღებული და დღეს ერთ ლარსაც კი არ შეადგენს) ინდექსაციით - სახელმწიფო ბიუჯეტს შარშან მარტო ქუთაისში სულ მცირე 500000 ლარი დაემატებოდა, რესპუბლიკის მაშტაბით ალბათ, 15-20 ჯერ მეტი, ე.ი. 8-10 მილიონი ლარი. ვინ აგებს პასუხს იმ ელემენტარული გადაწყვეტილების მიუღებლობაზე, რომლის გამოც ბანკიდან გამოტანილი რუსული მანეთის დაბრუნება კუპონებში ინდექსაციით არ მოხდა. ასიათასობით მეანაბრე შიმშილის ზღვარზე მივიყვანეთ, რამდენიმე ასეული კი გავამდიდრეთ.  მე ამის კატეგორიული წინააღმდეგი გამოვედი მთავრობის გაფართოებულ სხდომაზე. დღეს დამნაშავეებს ვეძებთ. თითქოს მაშინ არ იყო ცნობილი.

 გააკეთეთ ანალიზი და დაინახავთ ვინ წაიღო ეს თანხები, ვინ გამდიდრდა სხვათა გაღარიბების ხარჯზე. უფრო მეტიც, მთავრობის სხდომამ 1999 წლს 8 დადგენილება მიიღო ქუთაისის საავტომობილო, ელექტრომექანიკური და სატრაქტორო ქარხნების, აბრეშუმის გაერთიანების, ტყავ-ფეხსაცმლის კომბინატის, შალის ქსოვილების წარმოებისათვის სახელმწიფო კრედიტების გამოყოფის თაობაზე, მაგრამ ერთი ლარიც კი არ მიგვიღია. მთავრობის დადგენილებები არ შესრულდა და სხვა სესხის გამო ბანკი დაცარიელდა. სულ სხვა შემოსავლები იქნებოდა დღეს ბიუჯეტში, ეს თანხა მაშინ საწარმოებისათვის რომ მიგვეცა, სოფლად დაგვებანდებინა. გლეხი გაგვემართა წელში, სოფელიც ფეხზე დადგებოდა. ექსპორტ-იმპორტთან დაკავშირებით. რა მიზნებს ემსახურება ექსპორტ-იმპორტის ეროვნული დაბეგვრის სისტემა. პასუხი ცალსაახაა - ჩვენს ბაზრებზე უცხოური საეჭვო წარმოშობისა და რეპუტაციის საქონლის დამკვიდრებას, ეროვნული ეკონომიკის დახეიბრებას. პირიქით კი უნდა ხდებოდეს - იგი ეროვნული წარმოების ისეთი მდგენელი უნდა იყოს, რომელიც შეამცირებს პროდუქციის თვითღირებულებას, დაასაქმებს მუშახელს და მოიზიდავს უცხოურ ვალუტას. ვის აძლევს ხელს, რომ რისი წარმოებაც წარმატებით შეუძლია ქვეყანას, კაბალური საბაჟო გადასახადებისა და სხვა სიმახინჯეების გამო უფრო ძვირი გვიჯდება, ვიდრე ქვეყნის გარედან “მარჯვენა” თუ “მარცხენა” გზით შემოტანილი იგივე ნაწარმი. ამიტომაც უამრავი დიდი და მცირე საწარმო გაჩერებულია, ან სულს ღაფავს და არც თუ ურიგოდ არჩენს რამდენიმე კაცს. ხედავთ, შორს გამიზნული ორგანიზებული კორუბციის არათუ ნიშნებს, არამედ თაიგულს ამაში? ღმერთმა ხელი მოუმართოს, ვინც ვერ ამჩნევს. ვხედავ მეც და უმუშევარი სამი მეოთხედი საქართველოც, საარსებო კალათას უსაშველოდ დაცარიელებული მოსახლეობის აბსოლუტური ნაწილი. მიმაჩნია, რომ ამ მოსაზრებებში ერთსულოვანი უნდა ვიყოთ, ექსპორტ-იმპორტის, და საერთოდ საგადასახადო პოლიტიკა მიზნად უნდა ისახავდეს ქვეყნის თანმიმდევრულ განვითარებას დარგობრივ-სფეროებრივად გათვლილი პერსპექტივების გათვალისწინებით და არალოკალური წლის, ან დროის უფრო მოკლე მონაკვეთის ბიუჯეტის როგორმე შესრულება-შევსებას და ამით ეკონომიკის რღვევას ემსახურებოდეს ჩვენ ვიცით, რომ გვატყუებენ, მაგრამ ხმას არ ვიღებთ, იმიტომ, რომ ჩვენი, უფრო სწორად, ჩვენს  მიერ შემოღებული საგადასახადო ნორმატივების, ე.ი. საგადასახადო პოლიტიკის ბრალია. ვიმსჯელოთ ლოგიკურად “მარცხენა~ საქონლის შემომტანი უხდის არა ვიღაცას, არამედ ვიღაცეებს და ამ გზით საქონელი მყიდველამდე შედარებით იაფად მიაქვს, ვიდრე კანონიერად შემომტანს, რომელსაც ფაქტობრივად, ყველა გადასახადის გადახდის შემდეგ, არაფერი რჩება. არადა, სისტემა ვიცით, როგორ შემოდის იმპორტით საქონლის ოთხი მეხუთედი, ასე ვთქვათ ,,მარცხენა~ ხოლო აღრიცხული ერთი მეხუთედით ყველაფრის ანაზღაურება გვინდა. ხომ არ აჯობებდა, ისეთი სისტემა  შეგვემუშავებინა, რომ ეს თანაფარდიობა შეგვებრუნებინა მაინც, თუნდაც გადასახადის იგივე, ან უფრო ნაკლები ნიხრით, რასაც უკანონო იმპორტზე იხდიან. მჯერა, იმ  ერთ მეხუთედს, ეს ოთხი მეხუთედი აჯობებდა ქვეყნის, მყიდველისა და გამყიდველისათვისაც. ეს შეეხება იმპორტულიმ საქონელს, რომელიც ქვეყანაში არ იწარმოება და საჭიროა. იმ სახეობებზე კი, რომლებიც ჩვენთან იწარმოება, გავუზარდოთ გადასახადები და როდესაც ბაზარზე ადგილობრივ პროდუქციაზე უფრო იაფად გამოჩნდება, მგონი მივხვდებით, რომ ,,მარცხენაა~. შევიხედოთ ქვეყნის ღვინო-კონიაკი-არაყის მაღაზიებში, გადავხედოთ ალკოჰოლიანი სასმელების რიგს. ვიცით, რომ ოთხი მეხუთედი თუ არა, სამიმეხუთედი ,,მარცხენაა~. რაც ქვეყნის საბაჟოებზე სასმელებია აღრიცხული, ალბათ, იმაზე მეტი ქვეყანაში სასმელებით მოვაჭრე მაღაზიებია. დამღირებაზე, აქციზის გასამმაგება გაოთხმაგებაზე, აქაც ხომარ ტრიალებს კორუფციის სული! გულში ჩემი ჩათვლით ყველას გვეცინება, ამერიკა აღმოაჩინაო. რატომ, ღვინო არ გვივარგა, კონიაკი, თუ არაყი საკუთარი და ზოგიერთი უახლოესი ბაზრისათვის? რა პოლიტიკა არ გვივარგა, - საკუთარი ბაზრის დაცვის, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის პოლიტიკა, და სულ ესაა, არ გვაპატიებს არც ღმერთი და არც შთამომავლობა. ნეტავ საერთოდ აიკრძალებოდეს, მაგრამ დღესდღეისობით ფაქტია, რომ ზუსტად ანალოგიური მდგომარეობაა სიგარეტით ვაჭრობის მხრივაც. ადგილობრივი მეთამბაქეობა კი უკვე ფაქტობრივად დავღუპეთ. ე.ი. საფუძვლიანად უნდა გადამუშავდეს ექსპორტ-იმპორტის დაბეგვრის სისტემა. სერიოზული ,,მარცხენაა~ ადგილობრივ პროდუქციაშიც, განსაკუთრებით კვების მრეწველობაში. მოდით, ვთქვათ პურზე. ყველას გახსოვთ ორი-სამი წლის წინანდელი პერიოდი, 300-400 გრამიანი ულუფები. უჭირდა ქვეყანას, იმ პერიოდში ქუთაისში დღიურად 80-85 ტრონა პური იყიდებოდა, ამ მხრივ ნამდვილად დაგვილხინდა. ჰოი, საკვირველებავ, ექვსი თვის წინათ ,,აღმოვაჩინეთ~, რომ პურის ცხობა  და რეალიზაცია ქალაქში 25-30 ტონამდე შემცირდა. ვითომ მენიუ გაამრავალფეროვნა პურის მასობრივმა მომხმარებელმა?! პირიქით, ფაქტობრივმა ხარჯმა მოიმატა, პურ-ფუნთუშეულის მწარმპოებლები ნაწვიმარზე სოკოებივით მომრავლდნენ. ვიფიქროთ, საიდან ცვივა ამდენი ,,მარცხენა~ პროდუქტი, იქაც ხო მარ ტრიალებს კორუფციის სული, და ჩვენ, ხელისუფლება, ხომ არა ვართ კატალიზატორები, თავად ხომ არ ვუბიძგებთ სიგლახისაკენ? რამდენი ხანია ვლაპარაკობ ,,მარცხენა~ ფქვილის წარმოშობასა და ქვეყნის ფარგლებში აღურიცხველად შემოტანაზე. პურის საცხობებში იმ ელექტროენერგიის ფაქტობრიბ ხარჯზე, რომელიც აჭარბებს აღრიცხული პურ-ფუნთუშეულის ღირებულებას, იმავე პურის საცხობებში მომუშავეებზე უწყებით გამოწერილი 10-15 ლარის მიღმა ფაქტობრივად გაცემული 100-150 და მეტი ლარის შესაბამისი სოცანარიცხები, საშემოსავლო რომ იმალება და ა.შ. არის თუ არა ეს ჩვენგან, ე.ი. ხელისუფლებისაგან ხელდასმული კორუფცია? არა?! ღმერთმა ხელი მოგიმართოთ. 

ეს იმიტომ ხდება, რომ ჩვენი საგადასახადო პოლიტიკა ნებისმიერი დარგის სფეროს მეწარმეს აიძულებს ამოვარდეს სისტემიდან, დამალოს შემოსავლები. ეს ყველა ქვეყნის და ყველა დოროის მეწარმის თვისებაა, მაგრამ დასავლეთში დამალული შემოსავლები ერთეული პროცენტებით აღირიცხება, ჩვენთან კი შებრუნებითაა _ აღურიცხავი ბევრად სჭარბობს აღრიცხულს, სრულიად უბრალო მიზეზის გამო: მეწარმე, რომელიც ასრულებს ყველა საგადასახადო საკანონმდებლო მოთხოვნას, არ მალავს შემოსავლებს, იხდის ყველა გადასახადს, ვერ უძლებს არაჯანსაღ კონკურენციას და  განწირულია გაკოტრებისათვის, ე.ი. მეწარმე იღუპება. იქ სადაც შესაბამისი ტერიტორიული ორგანო უკომპრომისოდ მოითხოვს კანონის დაცვას. ამიტომ, დღევანდელ მეწარმეთა დიდი ნაწილი ტოვებს იმ ქალაქსა და რეგიონს, სადაც შესაძლებლობა მიეცემა აღურიცხველი ნედლეულით წარმოებული პროდუქციით ნედლეულით წარმოებული პროდუქციით და აღურიცხველი საქონლის რეალიზაციით მიიღოს დაუბეგრავი შემოსავალი, რომელსაც, ბიუჯეტის მიღმა,  სოლიდარულად უნაწილებს სახელმწიფო სტრუქტურების, ადმინისტრაციული ორგანოების, შავი სამყაროს ნათლიმამებს. ამ მიზნებს წარმატებით ემსახურებიან ,,ფილიალებიც", რომლებიც ,,მეწარმეთა შესახებ" კანონის თანახმად იურიდიულ პირებს არ წარმოადგენენ. ამიტომ რეგიონშო მიღებული შემოსავლებიდან გადასახადებზე გაანგარიშებების წარდგენა წარმოებს ძირითადი საწარმოს ადგილსამყოფელის მიხედვით - არსებულ საგადასახახო ინსპექციებში, ე.ი. სხვა მხარეში, სხვა სხვა რეგიონში. შემოსავლის ადგილობრივი ინსპექციები ვერ ამოწმებენ  მათ საქმიანობას გადასახდებისა და მათ გამოსაანგარიშებლად საჭირო დოკუმენტების წარმოუდგენლობის გამო. ეს შემოსავლების შემცირების ან, საერთოდ, დამალვის, ბიუჯეტში შენატანებზე თავის არიდების წინაპირობაა, რაც, დარწმუნებული ვარ, წარმატებით გამოიყენება. ალბათ, აუცილებელია, შეიქმნას და შესაბამისი ნორმატიული აქტებით ძალაში შევიდეს ,,ფილიალების" სფეროში აღურიცხველობის დაგადასახადების დამალვის გამომრიცხავი სისტემა, რომელიც ადგილობრივი საგადასახადო სამსახურების, ადგილობრივი ბიუჯეტების მასტიმულირებელი იქნება. ვაღიაროთ, ქვეყანაში არ გვაქვს სისტემა, რომელიც სტიმულს მისცემდა მეწარმეობას,  განსაკუთრებით - მწარმოებლური სფეროს განვითარებას. მოგების, დამატებითი ღირებულების და საბაჟო გადასახადებზე მოგახსენეთ. რაც შეეხება დამწყებ მეწარმეებს, საგადასახადო კანონმდებლობაში შარშან შეტანილი ცვლილებებით, მცირე შეღავათებიც კი შევუკვეცეთ, ფაქტობრივად მოვკალით, ან ჩრდილოვან ეკონომიკას გადავულოცეთ. სასაუბრო ბევრია, პრობლემათა ნუსხა – დაუსრულებელი. მე არ განმიხილავს არც ერთი საკითხი, რომელთA შესრულებაზე თქვენ ასუბარი არ გქონიათ. საკამათო ბევრია, მაგრამ არის პრობლემები, რომელთა მოსაგვარებლად საჭიროაგადაწყვეტილების მიღება. გთავაზობთ ზოგიერთ საკითხს, რომელთა ირგვლივაც სასურველი იქნება სერიოზული დისკუსიის, თათბირების გამართვა , მეცნიერების, სპეციალისტების მონაწილეობით. სისტემის გასააზრებლად საჭიროა არა მარტო დარგის სპეციალისტების, არამედ, ჩემი აზრით, ფილოსოფოსების, ფსიქოლოგების, პოლიტოლოგების, იურისტების, ფინანსისტების, ეკონპმისტების მონაწილეობა.

 1. უმთავრეს საქმედ ვთვლი კარგად გავიაზროთ, საქართველოს პირობებში რას ნიშნავს კონკურენტული გარემოს შექმნა, მონპოლიური სისტემის მოშლა. მონოპოლიებში ვგულისხმობ არა მარტო სახელმწიფო სტრუქტურებს, არამედ კლანებს, დაჯგუფებებს და ა.შ. 

 2. განისაზღვროს როგორც დარგების, ისე დარგშიდა პრიორიტეტები. ვიცოდეთ, რა გვინდა რის განვითარებას უნდა შევუწყოთ ხელი და შევიმუშავოთ პროგრამები, ჩამოვაყალიბოთ რესპუბლიკისათვის საჭირო დარგების დარგების მიმართულებ ის, საწარმოების მიმართ პროტექციონისტული პოლიტიკა, განსაკუთრებული საგადასახადო რეჟიმით (მე ვერ დავასახელებ სახელმწიფოს, რომელსაც არ ჰქონდეს გამოკვეთილი პრიორიტეტები და შესაბამისი პრიორიტეტული პოლიტიკაც.)

 3. შევადგინოთ აღრიცხვის მოწესრიგების მობილორი პროგრამა. იქნებ, საჭირო კანონიც მივიღოთ. იგი უმკაცრესი უნდა იყოს _ ნებისმიერი მეწარმისათვის აღურიცხველობა გაკოტრებას უნდა ნიშნავდეს. 

 4. უმჯობესი იქნებოდა საგადასახადო კოდექსის მიღებამდე გვეთათბირა და გადაგვეწყვიტა, როგორ ეტაპებით მივსულიყავით მაღალგანვითარებული ქვეყნების საგადასახადო სისტემამდე, ღირს მაინც მსჯელობად, _ მთავარი გადასახადი, დღგ, თუ აამ ეტაპზე ქონებისა და მიწის გადასახადებისათვის პრიორიტეტის მიკუთვნება.

 5. ჩემი აზრით, სერიოზულ გაანალიზებას საჭიროებდა საგადასახადო კოდექსში ადგიობრივი გადასახადებისა და მოსაკრებლების ადგილი, როლი და მნიშვნელობა. აქ დიდი უფლება სწორედ ადგილობრივ წარმომადგენლობით ორგანოებს უნდა ჰქონდეთ. გადასახედი და შესაცვლელია ბიუჯეტის ცენტრალიზაციის პრინციპი. როგორც საქართველოს პრეზიდენტმა აღნიშნა, უნდა შეიცვალოს დაფინანსების სისტემა, იგი არა ცენტრალური, არამედ ადგილობრივი და სამხარეო ბიუჯეტებიდან უნდა ხორციელდებოდეს (სამხარეო მოწყობა იქნება თუ არა, უნდა არსებობდეს რეგიონალური ფონდები, რეგიონის მონაწილეობით ობიექტების დასაფინანსებლად, ვთქვათ, ქუთაისის უნივერსიტეტები, კონსერვატორია, მუსიკალური სასწავლებლები, საავადმყოფო, და ა.შ.) მკვეთრად უნდა იყოს გამოკვეთილი ბიუჯეტისა და ფონდების შევსების წყაროები.

 

6. ჩემის აზრით, ბიუჯეტის შემოსავლების 60-70 პროცენტი ადგილზე - ადგილობრივ და სამხარეო ბიუჯეტებში უნდა რჩებოდეს. გულწრფელად მივესალმები პრეზიდენტის მოსაზრებას ცენტრალური და ტერიტორიულ ერთეულებს შორის საგადასახადო შემოსავლების განაწილების მექანიზმების სრულყოფის თაობაზე და მიმაჩნია, რომ იგი უნდა პასუხობდეს მოთხოვნებს: - ცენტრალური და ადგილობრივი საგადასახადო ორგანოები სისხლხორცეულად, ერთნაირად უნდა იყვნენ დაინტერესებულნი ყველა სახის გადასახადების ამოღებით; - ცენტრალურ და ადგილობრივ ბიუჯეტებს შორის ერთი და იმავე პრინციპით უნდა განაწილდეს როგორც ძირითადი გადასახადი, ისე ცენტრალურ ბიუჯეტზე; - ადგილობრივი მოთხოვნები ძირითადად უნდა დაკმაყოფილდეს ადგილობრივი ბიუჯეტის შემოსავლებით, რათა იშვიათად წარმოიშვას ტანსფერის საჭიროება. ეს აღმოფხვრავს მასიური ხელგაწვდის პოლიტიკას და მასთან დაკავშირებულ მოსალოდნელ კორუფციას.

 7. ჩემი აზრი, სრულიად სხვაგვარად არის გასააზრებელი ბიუჯეტის ხარჯვასთან დაკავშირებული საკითხები. ბიუჯეტი უნდა აფინანსებდეს არა შენობას, სტრუქტურას, ან ორგანიზაცია-დაწესებულებებს, არამედ პროცესს, შედეგს, პროგრამას, პროფესიონალიზმს და პროფესიონალებს, ნიჭიერს, მოაზროვნეს.

 8. საქართველოში რეალურად  (არა მხოლოდ სიტყვით), უნდა გამოცხადდეს განათლება ნომერ პირველ პრიორიტეტად. შეიცვალოს დარგის დაფინანსების სისტემა. იაფი მასწავლებელი ქვეყნის ნგრევას ნიშნავს. ქვეყანა განსაკუთრებული სისტემით უნდა ამზადებდეს, არჩევდეს მასწავლებელს, უვლიიდეს, ეფერებოდეს და საპატიო ადგილს მიუჩენდეს მას. განსაკუთრებულ სახელმწიფო მნიშვნელობის საქმედ უნდა იქცეს განათლების კანოის მიღება. სკოლა არის მოსწავლისათვის, უმაღლსი სასწავლებელი ) სტუდენტებისათვის და ყველაფერი მათ უნდა ემსახურებოდეს. ვფიქრობ, ცივილიზებული ქვეყნების გამცდილებითა და ღრმა ეროვნული ტრადიციების გათვალისწინებით მოსაწესრიგებელია უმაღლეს სასწავლებლებში მიღების პრაქტიკა, რომელიც სამწუხაროდ ჯერ-ჯერობით ადამიანთა წვალების, ტანჯვისა და კორუფციის წყაროდ რჩება. მიღება კი არა სწავლა უნდა იყოს ძნელი და განსაკუთრებულად დატვირთული ყველა ეტაპზე, ყველა საფეხურზე. 

 9. სისტემური გააზრება სჭირდება კონტროლს. იგი არ უნდა ნიშნავდეს მაკონტროლებელი ორგანოების რიცხვის ზრდას. პირიქით, ვფიქრობ,სამოქალაქო საზოგადოება თავისთავად ნიშნავს ურთიერთპასუხისმგებლობათა ისეთ სისტემას, რომელიც ზედმეტ კონტროლს აღარ საჭიროებს. ქვეყანა წესრიგდება სისტემით და არა მუშტით, შეშინებით, სისტემაში მთავარი როლი ხალხს, მის პოლიტიკურ ნებას ეკუთვნის. ჩემი აზრით, სამოქალაქო საზოგადოების კურსის გაძლიერება პირდაპირი მეკონტროლებელი ორგანოების რიცხვის შემცირება, კიდევ ვიმეორებ, მნიშვნელოვნად შეამცირებს კორუფციის ფაქტებს და რამდენადმე გაზრდის ბიუჯეტის შემოსავლებს. კატეგორიული წინააღმდეგი ვარ იმისა, რომ კონტროლის უფლება ჰქონდეს პიროვნებას, რომლელსაც ხელფასი სულ მცირე 300 ლარი არა აქვს. რადგან კონტროლზე და ხალხის ნებაზე საუბარი, ვიყოთ პირდაპირები: გადასახადს იხდის არა მეწარმე, არამედ მოსახლე, მოქალაქე, მომხმარებელი. სასურველი და ვიტყოდი, აუცილებელიცაა გადასახადის გადამხდელმა იცოდეს სად მიდიდ მისი ფული, რას ხმარდება. ამიტომ, არ იქნებოდა ურიგო, ყოველთვიურად გამოგვექვეყნებინა ბიუჯეტიდან ფაქტობრივი გასავლები, ხარჯები. ერთხელ და სამუდამოდ უნდადავგეგმოთ საგადასახადო ჩათვლების პრაქტიკა, რომელიც ბიუჯეტში მოჩვენებითი კეთილდღეობის სურათს ქმნის სახელფასო და სხვა უპირველესი დანიშნულების თანხების საჭიროების მწვავე დეფიციტის ფონზე. 

10. სამოქალაქო საზოგადოების შექმნის მნიშვნელოვანი გზა პირდაპირი არჩევნებისთ მართვის ორგანოების ფორმირებაა. ჩემი აზრით, უკვე შეცდომაა, რომ არ არის გადაწყვეტილი ქვეყნის ტერიტორიული მოწყობის საკითხი, არ არის ჩატარებული როგორც ქალაქის მერების, გამგებლების, ასევე წარმომადგენლობითი ორგანოების ადგილობრივი არჩევნები: ვფიქრობ, ტერიტორიული მოწყობის საკითხის გარკვევის შემდეგ მხარის ხელმძღვანელსაც პირდაპირი არჩევნებით უნდა ირჩევდნენ. მაშინ იქნება იგი ძლიერიც და ადვილადაც ვერ დაუქნევენ თითს. სწორი იქნება, ხალხი ირჩევდეს ადგილობრივ მოსამართლეს, განათლების საბჭოს, შესაძლებლად მიმაჩნია პოლიციის შერჩევის ასეთი წესიც, თუ იარსებებს ცენტრისაგან დამოუკიდებელი მუნიციპალური პოლიციავფიქრობ, ეს რთული საკითხიც გადასაჭრელია. ჩემი აზრით, ქვეყანაში უკეთესი წესრიგი იქნება. 

 11. ვფიქრობ, ქვეყანაში უმკაცრესად უნდა გაიმიჯნოს ორგანოთა, ხელმძღვანელთა ფუნქციები. ზოგჯერ ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ ყველა ყველაფერს აკეთებს და კონკრეტულ საქმეს პატრონი არ ჰყავს, ყველას ყველაფერზე ეკისრება პასუხისმგებლობა, კონკრეტულზე კი - არავის. დადგა დრო, მკაცრად შემოიფარგლოს ქალაქების, რაიონების და  მხარის ხელმძღვანელთა ფუნქციები - გაძლიერდეს სპეციალური რგოლების როლი. გადასახადის აკრებაზე პასუხისმგებლობა საგადასახადო სამსახურს უნდა ეკისრებოდეს და სხვას არავის საპენსიო ფონდს - პენსიონერთა თანხის ამოღებაზე, პრივატიზაციაზე - შესაბამის სამინისტროს, ბიუჯეტის სახსრების ხარჯვაზე - ადგილობრივ წარმომადგენლობით ორგანოებს, კონტროლის პალატას, სამსახურები და უწყებები არ უნდა ერეოდნენ საწარმოთა ფუნქციებშიი. ისინი პასუხს დარგის პოლიტიკის შემუშავებასა და რეფორმისტულული პოლიტიკის გატარებაზე უნდა აგებდნენ. ქალაქებისა და რაიონების ხელმძღვანელებს პასუხისმგებლობა უნდა ეკისრებოდეთ განვითარების პროგრამების შემუშავებაზე, დასაქმებაზე, სოციალურ დაცვაზე. თუ რაიონის ხელმძღვანელი ახალ სამუშაო ადგილებს ქმნის, ხელს უწყობს ბიზნესის განვითარებას _ ეს თავისთAვად ნიშნავს ბიუიჯეტს,. ერთი სიტყვით, ჩვენ გვჭირდება სისტემა, როცა ყველა თავის საქმეს აკეთებს. პრინციპულად მიმაჩნია ქვეყანაში მინიმალური ხელფასის გაზრდის საკითხი. სამწუხაროა, გვაქვს სამეწარმეო კანონი, მაგრამ არ გვაქვს ლიცენზირების კანონი. ლიცენზია, ან უნდა ერთმეოდეს იმას, ვინც ვერ შეძლებს მინიმალური ხელფასის გადახდას. მინიმალური ხელფასი, ჩემის აზრით, უპირველესად დასაქმებული კაცის პატივისცემაა. კორუფციის, დამალული შემოსავლების წინააღმდეგ ბრძოლის საუკეთესო მექანიზმი, საპენსიო უზრუნველყოფა. გარწმუნებთ, დავაწესოთ მინიმალური ხელფასი თვეში 60 ლარი, შედეგად მივიღებთ საშემოსავლო და საპენსიო შემოსავლების გასამმაგებას, ზრდას ძირითად გადასახადებში. ჩვენი პროგნოზით 15-20 პროცენტით შემცირდება ფასები სამამულო პროდუქციაზე, იქნება ნამდვილი კონკურენცია და დაფასდება აზროვნება, გონიერება, წიგნიერება. 

 ბატონო პარლამენტის თავჯდომარევ, 

ბატონო პარლამენტარებო!

 შევეცადე თქვენამდე მომეტანა ზოგიერთი მოსაზრება, საკამათოდ, სადისკუსიოდ, განსჯა-განხილვისათვის. ამ საკითხების ირგვლივ არაერთგზის ყოფილა საუბარი, როგორც პარლამენტში, მთავრობის სხდომებზე, ისე საქართველოს პრეზიდენტთან, სწორედ ბატონ ედუარდ შევარდნაძის სურვილი იყო დაგვეწყო დიდი დისკუსია ეკონომიკასა და სოციალურ საკითხებთან დაკავშირებით. კვლავ მინდა გავიმეორო, რომ ამ ტრიბუნასთან დგომას დიდ პატივად მივიჩნებვ. მოვედი საქართველოს მოსახლეობის მიერ არჩეულ პარლამენტში. იმიტომ, რომ მწამს მისი იმიტომ, რომ მისი იმედი მაქვს. ერთი კი ღრმად მწამს: ,,შემიძლია არა მხოლოდ არსებობა, არამედ საქმიანობა სამართლებრივ სივრცეში, სადაც არსებობს საპარლამენტო კონტროლი" და, ბატონო ზურაბ (ჟვანია), მე დავამატებდი -  ქვეყნის პრეზიდენტს. სხვა ადგილს ჩემს მოღვაწეობისათვის არ ვეძებ. გმადლობთ მოსმენისათვის.

Теймураз Шашиашвили

Доклад в парламенте Грузии

13 июня 1997 года

Основа борьбы с коррупцией – создание конкурентной среды. Именно создание конкурентной среды является первейшим делом, главнейшей функцией государства, властей в условиях рыночной экономики.

Теймураз Шашиашвили

Господин председатель парламента,

Господа парламентарии,

хочу обратиться к вам со словами благодарности за то, что вы предоставили мне право стоять на трибуне избранного гражданами Грузии парламента.

Это – большая честь. Я ощущаю большую ответственность. Согласитесь, и смелость нужна для выступления перед вами, тем более после того, как вы начали думать и говорить об оружии и вооружении (сегодня вы окончательно узаконили право на ношение оружия). Это – в шутку.

Честно говоря, путь к вам оказался долгим и трудным. Прошло более года со 2 мая 1996 года – Дня Кутаиси и дня большой критики в парламенте (в этот день я пригласил вас в Кутаиси на большой праздник, а вы в этот день «засыпали» Кутаиси критикой) – до сегодняшнего дня, 13 июня 1997 года. Число 13 меня не пугает. Именно под этим номером я – один из 15 кандидатов - получил 92% голосов на парламентских выборах.

Этот год был тяжелым. Начался он с критики в парламенте, продолжился тотальными проверками, и, по желанию определенных сил, ровно в десятую годовщину событий 1986 года Кутаиси, Имерети были вновь наказаны. 1986 год был трагичным для Кутаиси, и, я считаю, для всей Грузии, а 1996 год – полным оскорблений, наглости определенных групп административных органов, подчеркиваю - определенных групп административных органов. Тяжелым был этот год, но слова я просил не для того, чтобы заявить вам об этом, не для того, чтобы пробудить в вас сочувствие, попросить у вас помощи, и не для того, чтобы хвалиться, что мы хорошо работаем, как и не для того, чтобы оправдываться.

Я никогда не был сломленным, испуганным, плачущим, и никогда им не буду. Не нужен президенту Грузии такой уполномоченный в Имерети, да и Имерети не заслуживает подобного руководителя.

В Имерети, в Кутаиси – серьезные проблемы, тяжелая нужда и не меньшие трудности.

Я пришел в парламент Грузии по совету господина Эдуарда Шеварднадзе. Пришел потому, что верю, надеюсь.

Я пришел из-за нужды. Я - человек, который уже был членом парламента двух созывов, имеющий определенный опыт работы в государственном аппарате, более- менее знакомый и с законодательной, и с исполнительной властью и представляющий ту власть, которая более всего ощущает тяжесть исполнения принятых в стране законов.

О какой нужде идет речь?

О той, которую мы все видим, но которая особенно тяжела для исполнительной власти. Страна стала стабильной, разгул банд пресечен, Грузия становится похожей на страну, проглядываются контуры прогресса. Но факт – и то, что людской нужде – нет предела. Стало очень тяжело и психологически. Когда по улицам ездили танки и ходили вооруженные люди, и население нуждалось, оно воспринимало это сравнительно нормально. Но когда на фоне спокойствия уровень жизни людей не улучшается, и это изматывает, вызывает отчаяние, обессиливает, то люди приходят к тебе, к исполнителю и просят помощи. Да и у вас, думаю, просителей достаточно.

Факт, и на это никто не должен рассчитывать, что мы не выйдем из создавшегося положения за один или два дня. Однако есть вопросы, которые уже сегодня нуждаются в обсуждении, над которыми уже сегодня следует задуматься. Может, вернемся еще раз, на всех уровнях, особенно исполнительной власти (и не только) к президентской программе?!

Кто-то может сказать: все остальные – в аналогичном положении, почему именно вы обостряете эти вопросы, просите слова?!

Я считаю подобный вопрос не вполне логичным, однако по газетным публикациям чувствую, что ответ на него все же необходим.

Во-первых, я попросил слова из-за неприемлемых для меня высказываний, прозвучавших в парламенте в мае прошлого года. Во-вторых, мое выступление в программе «Алиони» ровно месяц назад, 13 мая, повлекло в парламенте большие дебаты, и вы сами решили меня пригласить. И, в-третьих, мы, при большой поддержке президента, совместно с экономическим и финансовым ведомствами республики, с активным участием научных институтов такого же профиля, произвели по определенным направлениям реформаторские шаги, то есть взяли на себя определенные обязательства, как перед президентом, так и перед населением. А их нужно исполнять.

Сдержать данное слово для меня – превыше всего. И вообще, только люди слова должны находиться на должностях.

Логический вопрос – что дали нам эти реформы? Отвечу кратко, в основном – цифрами.

В начале 1993 года я был назначен мэром Кутаиси. По итогам 1992 года, доля Кутаиси в налоговых и неналоговых доходах территориальных единиц Имерети составляла 27%. В 1990 году этот показатель составлял 39%, а в 1993 -1995 годах – уже 43%, 58%, 63% соответственно. Примерно такой же уровень сохранялся и в 1996 году. В масштабах республики аналогичный показатель за 1990-1994 годы составлял, соответственно, 4,7%, 4,2%, 4,3%, 5,5%, за 1995 год – 9,3%, за 1996 год - 7,3%. Но вот парадокс – чем больший процент доходов приходился на нас в республиканском бюджете, тем больше нас критиковали из-за невыполнения плана.

В начале 1995 года я был назначен уполномоченным президента в регионе Имерети. Тогда доля Имерети в суммарных доходах бюджетов территориальных единиц республики составляла 11,5%. По итогам того же года она повысилась до 15,8% (то есть на 4,3 процентных пункта), а в прошлом году, несмотря на то, что завод ферросплавов и «Чиатурмарганец» вообще не работали, она возросла еще на 0,6 пункта.

И еще один обобщающий показатель. Налоговые и неналоговые доходы Имерети в 1996 году составили 10,4% аналогичного показателя за 1990 год (в 1994 году этот показатель равнялся 2,2%), а Кутаиси – 15,7% (в 1992 году – 2,3%).

Все эти показатели – лучшие в масштабах страны. Они на 5,3 процентных пункта превышают показатель центрального бюджета и на 2,0 пункта – второго после Имерети региона в этом списке.

Аналогичная тенденция наблюдается и в экономике.

Вот некоторые данные для анализа. Только Кутаисский автомобильный завод производит 94,7% всей продукции машиностроительной отрасли (всего в этой отрасли - 6 предприятий, в том числе достаточно крупные), тогда как раньше производил 10%-15%. Только в бюджет этого года завод перечислил до 1 миллиона лари, а в сферу энергетики – до 300 тысяч лари. На предприятии работает до 2 тысяч человек. Минимальная зарплата - 50 лари, максимальная – более 200 лари. Государство и сегодня должно заводу около 500 тысяч лари.

Кутаисское АО «Электромеханик» производит 41% всей продукции электротехнической отрасли, зестафонский «Грузкабель» - 12,2%; в сумме это составляет 53,2%, тогда как раньше этот показатель не превышал 10% (всего в этой отрасли - 18 предприятий, в том числе - гораздо крупнее названных). На предприятии «Электромеханик» работает до 700 человек, их зарплаты – в пределах от 60 до 200 лари.

Кутаисское АО «Колхский шелк» дает 79% всей продукции отрасли (в отрасли всего 7 крупных предприятий).

Кутаисские швейные предприятия «Имерети» и «Гелати» производят 58,4% всей продукции отрасли (в этой отрасли всего – 19 предприятий, большинство из которых – крупнее вышеназванных). «Имерети» работает в две смены, всего на этом предприятии трудоустроено до 400 человек, их зарплаты - от 60 до 120 лари. У этих предприятий - сложнейшие проблемы, однако мы не останавливаемся, не жалуемся, работаем на пределе возможностей, и большую часть продукции направляем на экспорт.

Несмотря на все вышесказанное, мы не удовлетворены результатами.

Вернемся к объему доходов кутаисского бюджета, который в 1996 году составил 15,7% показателя за 1990 год. Скажу прямо, что это – трагическая, катастрофическая цифра, но эта цифра оказалась лучшей по стране. «Катастрофической» для Кутаиси я называю ее потому, что в реальности этот показатель мог достичь отметки в 40%.

Что мы смогли сделать за счет этих доходов?

Мы не выполняли плана, однако о задержках в выплате зарплат речи не было. При этом абсолютно все финансировали мы сами. Мы не знали, что такое трансферт – центральный бюджет нам не помогал. Минимальная зарплата педагогов в сентябре-ноябре 1996 года составляла 80 лари, средняя зарплата – до 120 лари. Более 100 человек получали зарплату в пределах 500 лари. Да, господа, с точки зрения зарплат педагогов в 1994-1996 годах ситуация у нас была в несколько раз лучше, чем сегодня в тех городах, районах, регионах Грузии, в адрес которых слышится похвала. Высшим учебным заведениям мы выделили до 600 тысяч лари. Минимальная зарплата в государственном университете была и остается - 100 лари, заведующие кафедрой ежемесячно получают по 140-200 лари.

Мы обеспечивали и обеспечиваем бесплатное питание до 8 тысячам детей в детских садах, перечисляем суммы на питание учеников I-V классов и продленных групп, в лицеях с продленным днем учеников кормят горячим обедом.

Для детей из городского бюджета финансировались по 3 спектакля в Театре кукол ежедневно. Этому театру мы перечислили сумму, большую в 5,5 раз (85 тысяч вместо 15 тысяч лари, средняя зарплата составила 120 лари), театру имени Л. Месхишвили – сумму, большую почти в 2 раза, театру оперы и балета – больше на 30%.

Два года мы помогали крестьянам в обработке земель – весной и осенью, по субботам-воскресеньям, мы обеспечивали их бесплатный проезд до своих около 50 сел, раздавали нуждающимся денежные компенсации и оказывали другую помощь. Медикаменты, лечение, муниципальная больница, учеба были бесплатными.

Представлю еще несколько цифр для анализа и, я бы сказал, размышлений. По данным финансовой службы, объем финансирования сферы образования, который в 1993 году составлял 58,5 тысяч лари, в 1996 году достиг 3 миллионов 572,6 тысяч лари (в 61 раз больше), объем финансирования детских садов возрос с 18,1 тысяч лари в 1992 году до 784,5 тысяч лари (в 45 раз), Государственного университета – с 4,4 тысяч лари до 157,8 тысяч лари (в 59 раз), технического университета – с 6,2 тысяч лари до 279,6 тысяч лари (в 47 раз), лицеев и гимназий – с 0 до 645,5 тысяч лари, музыкальных училищ – с 500 лари до 63,5 тысяч лари (в 127 раз), музыкальных школ – с 1,8 тысяч лари до 84,2 тысяч лари (в 47 раз), драматического театра имени Л. Месхишвили – с 500 лари до 73,6 тысяч лари (в 147 раз), театра оперы и балета – с 1,2 тысяч лари до 94,4 тысяч лари (в 79 раз), Театра кукол – с 400 лари до 83,6 тысяч лари (в 209 раз). Поверьте, это – действительно впечатляющие цифры, о которых стоит задуматься.

Но мы хотели и хотим добиться еще большего, большей поддержки по отношению к городским и бюджетным организациям. Подчеркиваю, все вышеупомянутое мы делали, когда не выполняли бюджет. В этом году мы выполняем план по местному бюджету, но не можем раздавать не только помощь и компенсации, но и, в ряде случаев, зарплаты. И это тогда, когда все мы ощущаем, что в стране – огромные резервы.

Вот – мой анализ. В 1996 году в Кутаиси была 40-миллионная бюджетная база. Кутаиси должен быть в рамках примерно 5 процентов центрального бюджета, то есть территориальные единицы страны должны были внести в бюджет, в совокупности, минимум 800 миллионов лари. Потери – до полумиллиарда. По моим расчетам, в этом году фактические доходы бюджета Грузии могли бы достичь одного миллиарда лари. Объем же запланированных поступлений – в рамках 400 миллионов лари.

Вот какие ресурсы теряются, какие деньги содержат 7%-10%. И, в то же время, как отметил президент, 70% населения – на грани голода. Что будем делать – искать виновных или путь выхода из существующего положения?

По моему, следует делать второе – искать путь выхода из тяжелого положения, поскольку его виновниками являются противостояние и система разобщенности, которая, к сожалению, устанавливается все прочнее, а не конкретные лица.

Может быть, я ошибаюсь, но считаю, что система у нас – скорее создания коррупции, нежели борьбы против нее. И в это время мы боремся с отдельными личностями. Короче говоря, тиражированию коррумпированных способствует сама система, а мы думаем, что увольнениями и арестами единиц, шумными фактами мы сможем выправить положение.

Я дал тяжелую оценку. Возможно, я ошибаюсь, но это – мой анализ, основанный на программном докладе президента по борьбе с коррупцией.

Многие помнят, какую реакцию в различных эшелонах власти повлекло мое заявление о том, что бюджет Грузии 1996 года - коррупционный. Именно коррупционный – бюджет, доходы которого «теряются в пути», и когда один лари расходной части не делает дела даже не на номинал, а, зачастую, на 30-40 тетри.

Президент ставит вопрос о составлении антикоррупционного бюджета. Это – большое дело, очень сложное, но исполнимое. Вместе с тем, я считаю, решить эту задачу возможно только в условиях системного мышления. А это уже – наука. Управление – интеллектуальная сфера, и без науки - невозможно. В принципе, это признаем все мы, однако я очень сомневаюсь, что мы используем весь потенциал наших ученых или уделяем науке достаточно внимания.

Главнейшей основой для борьбы с коррупцией является создание конкурентной среды. Именно создание конкурентной среды, я считаю, является первейшим делом, главнейшей функцией государства, властей в условиях рыночной экономики. Но все это теряет смысл при отсутствии идеального учета. А его в Грузии практически не существует.

Факт, что в Грузии сегодня экономика испускает дух, а безнравственная торговля – процветает. Грузия превратилась в большую торгашескую площадку. Есть ли в стране способствующие этому условия, например налоговые, финансово-банковские или хотя бы связанные с учетом?

К сожалению, есть.

Во-первых, неучтенность в стране достигла апогея. По моему анализу, на таможне учитывается максимум 40%-50% ввозимого бензина. Более того, зарегистрированный там объем, наверное, вдвое превышает объем реализованного в стране бензина, зафиксированный в документах. Аналогичная ситуация – с сигаретами, напитками. Что происходит в связи с металлолом, древесиной, лекарствами, продуктами питания, спиртом – неописуемо. Скажем прямо – политика, поддерживающая определенный налоговый протекционизм, проводится именно в этих сферах, в то время как промышленность мы оставили наедине с тяжелейшим налоговым режимом, монопольными структурами (энергетика, железная дорога, другой транспорт, порты), кабальной кредитной системой и с советским трудовым законодательством. Мы закрыли ей рынок своей страны и поставили ее в условия конкуренции с мировыми магнатами. Все предприятия – на грани банкротства, народ остается без работы, теряются технологии, специалисты.

Предложение о том, чтобы у президента страны было право утвердить программу вывода из тяжелого положения отдельных отраслей, предприятий, использовать политику, поддерживающую их протекционизм, хотя бы налоговую, даже при условии отчетности за решения перед парламентом, в прошлом году учтено не было.

Я считаю, что программы по выводу из кризиса отдельных отраслей (машиностроения, электротехнической, легкой, химической промышленности и др.) должны быть разработаны в срочном порядке.

Вопросы, связанные с промышленностью, экономикой для Имерети – особенные. Сегодня уже никто не оспаривает наличие в отдельных районах региона экономических проблем, вызванных так называемыми монопредприятиями. Зестафони «привязан» к заводу ферросплавов, Чиатура – к марганцу, Ткибули – к углю, Самтредия – к железной дороге, Терджола – к производству вина и шампанского, Хони – к «Полимерконтейнеру», Цхалтубо – к курортным услугам, Багдади – к воде «Саирме», Кутаиси – к нескольким гигантам. Большие промышленные предприятия в свое время были построены и в Сачхере. Одним словом, Имерети вроде бы должна быть сельскохозяйственной, в классическом понимании, однако сейчас она, скорее - промышленная.

У нас – сложнейшие проблемы, но положение – не безнадежное. Думаю, было бы правильным, если бы мы провели большое совещание с руководителями предприятий страны. Давайте разработаем с их участием налоговую систему и программу реанимации, а бесперспективные предприятия – закроем.

Вновь хочу вернуться к теме коррупционной системы. Думаю, что в нынешних условиях соблюдать все требования закона и вести при этом прибыльную предпринимательскую деятельность – невозможно.

Что получается? Если предприниматель работает честно, то банкротится, а чем больше он укрывает доходов, тем более усиливается (если это можно назвать предпринимателем и предпринимательством).

Думаю, что это – не только экономический, финансовый, но и политический и, я бы сказал, связанный с государственностью вопрос. Во всех развитых странах свободный предприниматель – сила страны, опора демократии. А свободен тот предприниматель, который может вести свою предпринимательскую деятельность без нарушений. В противном случае он – не только не свободен, но и является рабом контролирующего или вышестоящего, поскольку его всегда можно задержать за нарушение.

Освобождение грузинских предпринимателей из этих клещей я считаю высшим делом.

Я сразу же отметил, и остаюсь на той же позиции, что легализации доходов особо препятствуют неоправданно высокие нормативы, установленные налоговым законодательством в отношении налога на прибыль и НДС. В сегодняшних условиях, когда уровень нагрузки производственных мощностей не превышает 15%, фетишизация этих налогов – основа коррупции. Хотя бы с будущего года нужно в условиях их дифференцированного уменьшения отдать приоритет налогам на землю и на имущество. Все это должно быть осуществлено без сокращения прогнозируемого объема доходов, и, поверьте, это сделает более устойчивой борьбу с коррупцией. Повторяю, налог на имущество должен занять одно из важных мест в общем контингенте бюджета. Это – давняя практика Грузии и современная практика цивилизованного мира.

Во-первых, еще в 1911 году 90% сумм, собиравшихся в Кутаиси по линии налога на имущество, посылались в «центр», в том числе в царскую Россию, а остальные 10% составляли до 90% доходов Кутаиси.

Хочу сказать прямо, что на фоне всех вышеупомянутых резервов исполнение бюджета в этом году идет напряженно.

Вот некоторые соображения в связи с причинами этого.

Первое. Регулирующие показатели, в первую очередь, НДС и прибыли – нереальны. Сомневаюсь, что первый из них будет исполнен хотя бы на 80%, а второй – на 50%-60%. Расходы же уже расписаны. Дефицит растет, усиливается коррупция. Не знаю, кому понадобилась подобная фетишизация этих налогов, такое налогообложение, в то время как НДС является главным «заполнителем» центрального бюджета.

Второе. Уже второй год идет целенаправленная борьба против местных налогов и сборов. У нас же они – источник пополнения местного бюджета, то есть и в местном бюджете образовался дефицит. А принятый недавно закон не только не изменит ситуацию в лучшую сторону, а вообще сократит доходы, поскольку неучтенность - усилится. Есть и способствующие этому факторы. Это, в первую очередь, дефицит электроэнергии, который рождает и проблему работы кассовых аппаратов. Я уверен, что если мы не примем особых мер, доходы по линии НДС и прибыли от сферы торговли и обслуживания снизятся. Дай Бог, чтобы я ошибался.

Третье. Практически приостановлена приватизация. Закон о приватизации был принят совсем недавно. Подзаконных актов пока нет. Специалисты сомневаются, что этот закон может оказать положительное влияние.

Четвертое. Из-за отсутствия соответствующих нормативных актов приостановлена и роспись налога на землю, как и его действие. Если срок 31 декабря останется в силе, это еще более усугубит положение.

Пятое. Полная анархия в отношении учета. Сейчас учтено в лучшем случае 10% реальных доходов сферы торговли и обслуживания. Парадокс – только от торговли хлебом государство получает практически столько же, сколько от всей сферы торговли и обслуживания в целом. При этом в стране учитывается максимум 50% реализуемого хлеба.

«Гнездо неучтенности» – рынки. По моему анализу, только Кутаисский центральный базар должен вносить в бюджет минимум 25 тысяч лари. Реально он перечисляет только до 12 тысяч лари, то есть половину. При этом, как отметил господин Бадри Шошитаишвили, аналогичный тбилисский базар, только в 3-4 раза крупнее, вносит в бюджет всего 2,5 тысячи лари.

Моя позиция в связи с рынками – известна. Я неоднократно заявлял о ней всеми законными средствами. Тем более что великолепный закон по защите прав потребителей не дает нам права неуважительного к ним отношения. Согласно этому закону, любая общественная организация по защите прав потребителей может не только закрыть в любой момент любой рынок, но и остро прореагировать на подобные факты. Но это – одна сторона медали. Вторая, о которой я неоднократно говорил и писал – это то, что сегодня в стране лари – двух видов, один из которых держится на импорте. и это является силой и мощью страны.

Знайте, что ввозимую сегодня в страну продукцию мы покупаем дважды – один раз, когда приобретаем тот или иной продукт, второй же раз за нее будут платить наши дети в виде погашения долга. Именно так. Для того чтобы из-за притока зарубежной продукции курс лари не упал, и он не уподобился купону, нам дают кредиты, выплачивать которые должны будущие поколения.

Нет, мы - не против рынков, однако они должны функционировать только в условиях упорядоченного учета и правильной функциональной нагрузки – я говорю о рынках с экологически чистой сельскохозяйственной продукцией, изделиями народного промысла и т.д. Но я никогда не соглашусь с существованием у этих рынков «самоотверженных защитников» на всех уровнях, тогда как экономика оставлена на произвол судьбы.

Стоит задуматься. Мы – часть цивилизованного мира, и таковой и должны оставаться, это – курс страны, курс президента, и это не должно стать жертвой амбиций единиц, охваченных манией обогащения.

Теперь я спрашиваю вас, друзья, коллеги, зачем нам существование того, что является «гнездом коррупции»?! Ведь это – «ставит на голову» учет в стране, влечет безработицу в собственной стране и создает рабочие места за рубежом, в 10-15 раз снижает бюджетные доходы, тормозит отечественную экономику, разрушает ее, «убивает» специалистов, делает страну площадкой реализации некачественной и ворованной продукции, увеличивает внешний долг Грузии.

Было бы неплохо, если были бы данные по поступлениям в бюджет от такого типа фирм (рынков, супермаркетов, ресторанов, чайных и кондитерских фабрик, винных заводов) были опубликованы.

И еще одно, по моему мнению – очень важное. Сокращению бюджетных доходов во многом способствуют многочисленность контролирующих органов и «дешевые» государственные чиновники. Это – прямой путь к коррупции.

Мы должны задуматься над тем, почему у представителей властей практически всех уровней – символические зарплаты, но при этом их абсолютное большинство живет хорошо, и чем больше проходит времени, тем больше растет желание занять должность в контролирующих, исполнительных органах.

Серьезный диссонанс внесла в налоговую систему либеральная политика в отношении физических лиц. В условиях одинакового вида и объема предпринимательской деятельности налоговые платежи юридических лиц в несколько раз превышают платежи физических лиц. Это влечет массовую реорганизацию юридических лиц в физические лица, и сейчас физические лица уже доминируют на позиции большинства практически во всех сферах производственной деятельности.

В данном случае, я воздержусь от оценок, но меня все же мучает вопрос – разве нельзя было на уровне проекта провести экспертизу проблемы и прогнозирование, для того, чтобы мы не дошли до сегодняшней ситуации? Об этом я писал и в письме к президенту. Результат – налицо. Это – потерянные для бюджета миллионы.

Самые прибыльные сферы оказываются «в руках» у физических лиц. Давайте хотя бы поставим на колеса перевернутую повозку, сравняем налогообложение физических и юридических лиц, а привилегии по линии налоговых платежей будем предоставлять в зависимости от объема и вида работ (обслуживания).

Помощь и поддержка нужна людям, занятым малым, новым бизнесом, дефицитными, жизненно важными для страны и не престижными работами (обслуживанием), а не тем физическим лицам, которые отличаются от юридических лиц только привилегированной правовой формой, и у которых, в большинстве случаев, за спиной – стоящие в тени партнеры.

Лично мне трудно понять наблюдающийся в условиях нынешнего исполнительного менталитета синдром протекционизма налоговых преступлений, что подразумевает повышение планки укрытых доходов, за которые предприниматель подпадает под ответственность. В частности, мы повысили нижнюю планку суммы, указывающей на уклонение от уплаты налогов в крупном размере, с 750 до 25 000 лари, а в особо крупном размере – с 1 500 до 50 000 лари. Это – поддержка безнравственного предпринимательства. Я считаю, что эта ошибка должна быть исправлена. Хотя бы для того, чтобы крупные предприниматели не «увлеклись» укрыванием доходов из-за завышенных ставок налога на прибыль и НДС.

Давайте пересчитаем, сколько в Грузии предприятий, которые потенциально способны утаить доходы в 25-50 тысяч лари, или хотя бы несколько процентов от этой суммы. Что обусловило такое «милосердие»? Разве подобные изменения в сегодняшних условиях не способствуют коррупции? Думаю, да. Дай Бог, чтобы я ошибался.

На уровень доходов существенно влияют и утвержденные парламентом изменения в налоговое законодательство в отношении штрафов, которые стимулируют неплатежи. Процент выплат по краткосрочному кредиту составляет 4%-5%, а штраф, начисляемый на неуплаченный налоговый платеж – всего 3%. Получается, что это – бюджетный кредит, взятый неплательщиком без каких-либо обоснований и гарантий. Сегодняшнему предпринимателю трудно не поддаться на подобное искушение.

Я считаю, что налоговые ставки должны быть сокращены до максимально реального уровня, а штрафы за неуплату налогов в установленные сроки – повышены в 3-4 раза. Это повысит ответственность налогоплательщиков и, как следствие, будет реально способствовать пополнению бюджета

Какие доходы недополучил бюджет в результате принятия закона, касающегося государственной пошлины, уже ни для кого - не секрет. Шесть-семь месяцев назад это можно было исправить, были и соответствующие намерения.

Кто отвечает за то, что решением в несколько предложений о том, индексацией финансовых штрафов (которые рассчитаны в русских рублях и сегодня не достигают даже одного лари) только в бюджет Кутаиси ожидали как минимум 500 тысяч лари, а в масштабе республики – в 15-20 раз больше, то есть 8-10 миллионов лари?!

Кто отвечает за непринятие элементарного решения, в результате которого возвращение банкам кредитов, вынесенных в русских рублях, не произошло посредством индексации в купоны?

Сотни тысяч вкладчиков мы поставили на грань голода, а несколько сотен – обогатили. На расширенном заседании правительства я выступил категорически против этого. Сегодня мы ищем виновных. Будто еще тогда не знали, кто «прибрал к рукам» эти суммы, кто обогатился за счет обеднения других. Более того, в 1999 году на заседании правительства было принято 8 постановлений о предоставлении государственных кредитов Кутаисскому автомобильному, электромеханическому и тракторному заводам, шелкоткацкому объединению, кожевенно-обувному комбинату, фабрике шерстяных тканей, но мы не получили ни лари. Постановления правительства исполнены не были, а из-за предоставления кредитов другим банк опустел. Если бы тогда предприятия получили ту сумму, если бы мы вложили средства в развитие села, сегодня бюджетные доходы были бы совсем другими, крестьяне бы расправили спину, село бы «поднялось на ноги».

Что касается экспорта-импорта. Ответ на вопрос, чему служит действующая в стране система налогообложения экспорта-импорта – однозначен: утверждению на наших рынках зарубежного товара сомнительного происхождения и репутации, уродованию национальной экономики. Между тем, все должно происходить наоборот – система должна поддерживать национальное производство так, чтобы это повлекло сокращение себестоимости продукции, рост числа трудоустроенных людей, приток иностранной валюты.

Кого устраивает ситуация, когда производство продукции, которую успешно может выпускать сама страна, из-за кабальных таможенных платежей и других уродств обходится дороже, чем стоит такое же изделие, ввезенное из-за границы «правыми» или «левыми» путями?! А ведь в результате множество больших и малых предприятий – остановлены или испускают дух, и хорошо себя чувствуют всего несколько людей. Разве вы не видите в этом не просто признаки, а «букет» далеко нацеленной организованной коррупции?! Вижу и я, видит и безработная на три четверти Грузия, абсолютное большинство населения с опустевшей потребительской корзиной.

Я считаю, что в этом мы должны быть единодушны – политика экспорта-импорта, налоговая политика в целом, должна преследовать цель последовательного развития страны, с учетом хорошо просчитанных по отраслям перспектив, а не исполнения «как-нибудь» бюджета за локальный год или более короткий промежуток времени, что только вредит экономике. Мы знаем, что нас обманывают, но молчим, потому что это – наша вина, точнее - вина принятых нами налоговых нормативов, то есть налоговой политики.

Давайте рассуждать логически. Тот, кто ввозит в страну «левый» товар, платит что-то кому-то, и, «благодаря этому», предлагает покупателю более дешевую продукцию в сравнении с той, которая ввозится законно и облагается соответствующими налогами.

Мы знаем о том, что происходит, знаем, что четыре пятые импортируемой продукции ввозятся нелегально, и пытаемся возместить ущерб за счет учтенной одной пятой. Не лучше ли разработать такую систему, которая изменила бы эту пропорцию, хотя бы введением таких же или меньших налоговых ставок, чем такса, выплачиваемая за незаконный импорт?! Я уверен, легальных четыре пятых лучше, чем одна пятая – и для страны, и для покупателя, и для продавца.

Но это касается импортируемой продукции- той, которая нужна в стране, но которая внутри страны не производится. На те же виды импортируемого товара, который производится внутри страны, необходимо повысить налоги, и если на рынке появится продукция, которая будет дешевле отечественной, думаю, будет понятно, что она – «левая».

Заглянем в винно-водочные магазины страны, пересмотрим ряд алкогольных напитков. Станет понятно, что «левой» продукции здесь – если не четыре пятых, то три пятых точно. Торгующих напитками магазинов в стране, наверное, больше, чем учтенной на таможне алкогольной продукции.

В душе, я думаю, все посмеиваются – вот, мол, открыл Америку. Но почему такое происходит? Что, наши собственные вина, коньяк или водка – негодны для нас или ближайших зарубежных рынков? А потому, что негодна – политика, политика, которая должна быть направлена на защиту отечественного рынка и борьбу с коррупцией. В этом все и дело, и нам не простят этого ни Бог, ни наши потомки.

Факт, что аналогичная ситуация наблюдается в отношении реализации сигарет, хоть бы она вообще была запрещена. Мы практически уже погубили местное табачное производство.

Итак, система налогообложения экспорта-импорта должны быть основательно скорректирована.

Ощутима «левая» доля и в местной продукции, особенно пищевой промышленности. Взять хотя бы хлеб. Все мы помним, какая ситуация была 3-4 года тому назад, 300-400 –граммовые пайки. Страна нуждалась. В этот период в Кутаиси ежедневно продавалось по 80-85 тонн хлеба, в этом отношении нам действительно повезло. Но вот «чудо»- шесть месяцев назад мы «обнаружили», что уровень выпечки хлеба и его реализации в городе снизился до 25-30 тонн. Что это означает – может то, что многочисленные потребители хлеба настолько разнообразили свое меню? Вряд ли. Тем более что фактические расходы возросли, а производители хлебобулочных изделий множатся, как грибы после дождя.

Давайте задумаемся, откуда столько «левой» продукции, может, и в этой сфере витает дух коррупции, а мы власти, являемся катализаторами этого, и сами подталкиваем к злу?!

Я уже долгое время говорю о нелегально ввозимой в страну «левой» муке, о фактических расходах пекарнями электроэнергии, стоимость которой превышает стоимость учтенных хлебобулочных изделий. О 100-150 и более лари, выдаваемых рабочим этих пекарен сверх зафиксированных в документах 10-15 лари, о неполучении соответствующих социальных отчислений, сокрытии сумм подоходного налога и т.д.

Не является ли это коррупцией, благословленной властями?! Нет?! Бог вам в помощь.

Все это происходит потому, что наша налоговая политика вынуждает предпринимателя в любой сфере «выпасть» из системы, утаивать доходы. Вообще-то, это – качество, характерное для предпринимателей всех времен и всех стран, однако на Западе укрытые доходы исчисляются единицами процентов, тогда как у нас – наоборот: неучтенное гораздо превышает учтенное. Причем по абсолютно простой причине - предприниматель, который выполняет все требования налогового законодательства, не утаивает доходов и платит все налоги, не в силах выдержать нездоровую конкуренцию, и обречен на банкротство. То есть, предприниматель – гибнет. Там, где соответствующий территориальный орган бескомпромиссно требует соблюдения закона. Поэтому большая часть нынешних предпринимателей оставляют города и регионы, где у них нет возможности получать необлагаемые доходы в результате производства продукции из неучтенного сырья или продажи неучтенного товара, которыми, кстати, он, в обход бюджета, солидарно делится с государственными структурами, административными органами, «крестными отцами» преступного мира.

Для подобных целей успешно используются и филиалы, которые, согласно закону «О предпринимательстве», не являются юридическими лицами. Представление расчетов налоговых платежей, исходя из полученных филиалами доходов, осуществляется в налоговую инспекцию по месту регистрации основного предприятия, то есть в другом районе или регионе. Местные же инспекции перепроверить доходы не могут – из-за непредставления им требуемой документации. Это является предпосылкой сокращения бюджетных поступлений и, в целом, утаивания предпринимателем своих доходов, его уклонения от бюджетных взносов, что, я уверен, успешно используется.

Наверное, обязательно создать и закрепить нормативными актами систему, исключающую сокрытие доходов и неучтенность по линии филиалов, которая станет стимулирующим фактором для местных налоговых служб и местных бюджетов.

Давайте признаем, что в стране – нет системы, которая давала бы стимул производству, в особенности, развитию производственной сферы.

О налоге на прибыль, НДС и таможенном налоге я уже сказал. Что касается начинающих предпринимателей, то принятыми в прошлом году изменениями в налоговое законодательство мы сократили и имевшиеся у них мизерные льготы, и, фактически, «убили» их деятельность либо перевели ее в пространство теневой экономики.

Вопросов, нуждающихся во внимании – много, список проблем – нескончаем. Но я не затронул ни одного вопроса, об исполнении которого вы бы не говорили. Спорного – много, но есть проблемы, для урегулирования которых необходимо принятие решения. Я назову несколько вопросов, по которым были бы желательными серьезные дискуссии, совещания с участием ученых и специалистов. Для того чтобы система была хорошо продуманной, необходимо участие в этом не только специалистов, но и, по моему мнению, философов, психологов, политологов, юристов, финансистов, экономистов.

1. Важнейшим делом я считаю хорошо продумать, что в условиях Грузии означает создание конкурентной среды, разрушение монопольной системы. Под монополиями я подразумеваю не только государственные структуры, но и кланы, группировки и т.д.

2. Должны быть установлены приоритеты – как по отраслям, так и внутриотраслевые. Мы должны знать, развитию чего нам нужно содействовать, разработать программы, сформировать протекционистскую политику в отношении необходимых республике отраслей, отраслевых направлений, предприятий, с особым налоговым режимом (я не могу назвать какое-либо государство, в котором не были бы выделены приоритеты, и не проводилась бы соответствующая приоритетная политика).

3. Должна быть подготовлена мобильная программа по упорядочению учета. Возможно, нужно будет принять и необходимый для этого закон. Он должен быть жестким – отсутствие учета для любого предпринимателя должно означать банкротство. 4. Было бы лучше, если бы до принятия Налогового кодекса мы бы посовещались о том, какими этапами нам достичь налоговой системы высокоразвитых стран. Нужно хотя бы обсудить, какие налоги считать приоритетными – НДС или, на этом этапе, налоги на имущество и на землю.

5. Необходимо провести серьезный анализ места, роли и значения в налоговом законодательстве местных доходов и сборов. Большие права в этом вопросе должны быть именно у местных представительских органов.

Нуждается в пересмотре и изменениях и принцип централизации бюджета. Как отметил президент Грузии, система финансирования должна быть изменена, оно должно осуществляться не из центрального бюджета, а из местных и краевых бюджетов. Независимо от того, будет введено или нет краевое устройство, должны существовать региональные фонды для финансирования с участием региона таких объектов, как, например, кутаисские университеты, консерватория, музыкальные училища, больницы и т.д. Должны быть четко указаны источники пополнения бюджетов и фондов. По моему мнению, 60%-70% бюджетных доходов должны оставаться на месте – в местных и краевых бюджетах.

Я искренне приветствую мнение президента в отношении необходимости усовершенствования механизма распределения налоговых поступлений между центральным бюджетом и бюджетами территориальных единиц, и считаю, что он должен отвечать следующим требованиям:

- центральные и местные налоговые органы должны быть одинаково и сильно заинтересованы в изымании всех видов налогов;

- доходы, как по основным налогам, так и налогам для центрального бюджета, должны распределяться между центральным и местными бюджетами по одному и тому же принципу;

- местные запросы должны покрываться в основном за счет доходов местного бюджета – для того, чтобы максимально снизить необходимость в трансферте. Это искоренит политику массового попрошайничества и связанную с ней ожидаемую коррупцию.

7. По моему мнению, должны быть абсолютно по-другому продуманы вопросы, связанные с расходованием бюджета. Бюджет должен финансировать не здание, структуру, организацию или учреждение, а процесс, результат, программу, профессионализм и профессионалов, талантливых, мыслящих людей.

8. Образование должно стать реальным (а не только на словах) приоритетом номер один в Грузии. Должна быть изменена система финансирования отрасли.

«Дешевый» учитель означает разрушение страны. Страна должна по особой системе готовить, отбирать учителей, заботиться о них, отвести им почетное место.

Принятие закона об образовании должно стать делом особой государственной важности. Школа должна быть - для ученика, высшее учебное заведение – для студента, и все должно служить этому.

Думаю, что в усовершенствовании нуждается и практика приема в ВУЗы – с учетом опыта цивилизованных стран и глубоких национальных традиций. Пока же она, к сожалению, остается источником человеческих мучений и коррупции. Не поступление, а учеба должна быть трудной, и особо насыщенной на каждом этапе, на каждой ступени.

9. Необходимо системно продумать контроль. Улучшение контроля не должно означать рост числа контролирующих органов. Я думаю, наоборот – гражданское общество само по себе означает такую систему взаимоответственности, которая не нуждается в излишнем контроле. Порядок в стране должен наводиться системой, а не кулаком, запугиванием, а главная роль в системе должна быть отведена народу, его политической воле.

По моему мнению, усиление курса гражданского общества, сокращение числа прямых контролирующих органов значительно сократит число фактов коррупции и существенно повысит бюджетные доходы.

Я – категорически против того, чтобы право на осуществление контроля было у лица, получающего зарплату менее 300 лари.

Поскольку речь идет о контроле и воле народа, будем откровенными – налоги платит не предприниматель, а житель, гражданин, потребитель. И было бы желательным и, я бы сказал, является обязательным, чтобы налогоплательщик знал, на что идут его деньги, на что они расходуются. Так что не было бы лишним, если бы информация о фактических расходах из бюджета публиковалась бы ежемесячно.

Раз и навсегда мы должны отказаться от практики налоговых зачетов, которая создает картину внешне благополучного бюджета на фоне острого дефицита сумм, требующихся на покрытие зарплат и других первоочередных расходов.

10. Важнейшим путем создания гражданского общества является формирование органов правления путем прямых выборов. По моему мнению, это – уже ошибка, что до сих пор не решен вопрос территориального устройства страны, не проводятся выборы городских мэров, гамгебели /глав районных администраций/, а также местные выборы представительских органов. Я считаю, что после решения вопроса о территориальном устройстве даже руководители региона должны избираться путем прямых выборов. Вот тогда они будут сильными, и пригрозить им будет нелегко.

Будет правильным, если народ будет выбирать местных судей, состав совета по образованию. Я считаю допустимым и подобный порядок комплектации полиции - если будет функционировать независимая от центра муниципальная полиция. По моему мнению, этот сложный вопрос можно решить. И в стране будет лучший порядок.

11. Я считаю, что в стране должны быть четко разделены функции органов и руководителей. Иногда у меня создается впечатление, что сейчас все делают всё, а «хозяина» того или иного конкретного дела – нет, на всех накладывается ответственность за всё, а за что-либо конкретное – ни на кого.

Настало время четко разграничить функции городских, районных и региональных руководителей, усилить роль специальных звеньев.

Ответственность за сбор налогов должна быть возложена только на налоговую службу, и больше ни на кого, за мобилизацию пенсионных сумм – на пенсионный фонд, за приватизацию – на соответствующее министерство, за расходование бюджетных средств – на местные представительские органы и Контрольную палату. Службы и ведомства не должны вмешиваться в деятельность предприятий. Они должны нести ответственность за разработку политики в отрасли и проведение политики реформ. Городские и районные руководители должны быть ответственны за разработку программ развития, трудоустройство, социальную защиту. Создавая новые рабочие места, руководитель района содействует развитию бизнеса, а это, само по себе, означает рост бюджетных доходов.

Одним словом, нам нужна система, при которой каждый делает свое дело.

Я считаю принципиальным повышение в стране размера минимальной зарплаты. У нас есть закон о предпринимательстве, но, к сожалению, нет закона о лицензировании. У тех, кто не может выплачивать минимальную заплату, нужно отнимать лицензии.

Минимальная зарплата, по моему мнению, это, в первую очередь – уважение к трудящемуся человеку, лучший механизм борьбы с коррупцией, утаиванием доходов, пенсионное обеспечение.

Уверяю вас, если мы повысим минимальную зарплату до уровня хотя бы в 60 лари, то в результате получим утроение доходов по линии походного налога и пенсионного обеспечения, рост доходов по основным налогам. По нашему прогнозу, цены на отечественную продукцию снизятся на 15%-20%, будет настоящая конкуренция, и будут цениться мышление, разум, начитанность.

Господин председатель парламента,

Господа парламентарии!

Я попытался довести до вас некоторые мои соображения – для спора, дискуссий, рассмотрения. Разговоры по этим вопросам велись не раз – как в парламенте, на заседаниях правительства, так и у президента Грузии. Желанием именно господина Эдуарда Шеварднадзе было, чтобы мы начали большую дискуссию в связи с экономическими и социальными вопросами.

Хочу еще раз отметить, что стоять на этой трибуне для меня – большая честь. Я пришел в избранный гражданами Грузии парламент, потому что верю в него, потому что на него надеюсь. Я свято верю в то, что: «Я могу не только существовать, но и действовать в правовом пространстве, где существует парламентский контроль», и, господин Зураб (Жвания), я бы добавил: «Президент страны». Д ругого места для своей деятельности я не ищу.

Благодарю за внимание.